3 Women (1977)

Regie: Robert Altman | 124 minuten | drama, thriller | Acteurs: Shelley Duvall, Sissy Spacek, Janice Rule, Robert Fortier, Ruth Nelson, John Cromwell, Sierra Pecheur, Craig Richard Nelson, Maysie Hoy, Belita Moreno, Leslie Ann Hudson, Patricia Ann Hudson, Beverly Ross, John Davey

Het idee voor ‘3 Women’ kwam regisseur Robert Altman toe in een droom. Hij zag een film voor zich met Sissy Spacek en Shelley Duvall in de hoofdrol, gesitueerd in een woestijnstadje in Californië. Hij pitchte het idee bij de studio en de productie ging van start zonder script. Geen wonder dat de film zelf ook voelt als een droom.

Op haar eerste werkdag in een spa voor ouderen ontmoet de kinderlijke Pinky (Sissy Spacek) de moderne Millie (Shelley Duvall). Millie praat als een wandelend damesblad: voortdurend deelt ze recepten, dieetadviezen en huis-tuin-en-keukenwijsheden. Ze doet zichtbaar haar best om interessant en geliefd over te komen — en lijkt zelf oprecht te geloven dat ze dat is — maar wordt door vrijwel iedereen genegeerd. Behalve door Pinky, die al snel door haar gefascineerd raakt. Er ontstaat een vriendschap die steeds vreemder en duisterder wordt, waarin de grenzen tussen hun identiteiten langzaam beginnen te vervagen.

Zoals de titel doet vermoeden is er, naast Pinky en Millie, nog een derde vrouw: de hoogzwangere Willie (Janice Rule), die in stilte als een schim door de achtergrond beweegt. Haar mysterieuze muurschilderingen, vol mythische, reptielachtige figuren, duiken overal op en lijken een diepere laag van het verhaal te verbeelden. Een ander opvallend visueel motief is het gebruik van water. Altman filmt herhaaldelijk door water heen, waarbij het beeld half onder water lijkt te drijven. Op deze momenten is het alsof de camera, en daarmee de kijker, zich onderdompelt in het onderbewuste.

Met zijn droomlogica en thematiek rond identiteitsvervaging bevindt ‘3 Women’ zich ergens tussen Ingmar Bergmans ‘Persona’ en David Lynchs ‘Mulholland Drive’. Er is dan ook een onvergetelijke, surrealistische droomsequentie, waarbij Lynch ongetwijfeld zijn vingers zou hebben afgelikt. Niet om het te imiteren — Altmans stijl is immers totaal anders — maar omdat het hetzelfde onverklaarbare innerlijke gevoel weet te raken.

Het verhaal ontwikkelt zich in een traag tempo, maar onder het oppervlak broeit er voortdurend iets. Als kijker valt er moeilijk een vinger op te leggen. Altman laat veel onuitgesproken en vertrouwt op sfeer in plaats van uitleg. De film is eerder emotioneel dan narratief, meer associatief dan rationeel.

Uiteindelijk draait de film om de vreemde relatie die tussen de drie vrouwen ontstaat, waarbij thema’s als vrouwelijkheid, identiteit en trauma langzaam naar de oppervlakte drijven. Altman geeft geen sluitende verklaring, maar nodigt de kijker uit om mee te bewegen in de stroom van mogelijke betekenissen.

‘3 Women’ is Altman op zijn meest experimenteel: compleet uniek in zijn oeuvre, maar nog steeds onmiskenbaar de zijne. Een enigmatische film die de kijker uitdaagt om zelf betekenis te vinden, als een terugkerende droom die zich niet laat vergeten.

Julian Meijer

Waardering: 4

Bioscooprelease: 8 september 1977