49th Parallel (1941)

Regie: Michael Powell | 123 minuten | drama, thriller, oorlog | Acteurs: Leslie Howard, Laurence Olivier, Richard George, Eric Portman, Raymond Lovell, Niall MacGinnis, Peter Moore, John Chandos, Basil Appleby, Finlay Currie, Ley On, Anton Walbrook, Glynis Johns, Charles Victor, Frederick Piper, Tawera Moana, Eric Clavering, Charles Rolfe

In ‘49th Parallel’ (1941) loopt het voor de hoofdrolspelers van de regen in de drup. Vaak gaat het om een groepje tieners in een horrortafereel die één voor één het loodje leggen, maar in ‘49th Parallel’ betreft het zes soldaten uit Nazi-Duitsland. Na ‘The Spy in Black’ (1939) en ‘Contraband’ (1940) maakten regisseur Michael Powell en scenarioschrijver Emeric Pressburger onder de auspiciën van de Engelse overheid een sterk staaltje propaganda om het Amerikaanse volk ervan te overtuigen Europa voor een tweede keer uit de penarie te helpen.

In de Saint Lawrencebaai in Canada brengt de Duitse U-Boot U-37 een Canadees transportschip zonder scrupules tot zinken. Achternagezeten door de Canadese luchtmacht en marine vlucht de U-boot naar Hudsonbaai. Daar gaan zes bemanningsleden onder leiding van Luitenanten Hirth (Eric Portman) en Kuhnecke (Raymond Lovell) van boord voor herbevoorrading. Nadat de onderzeeër voor hun ogen wordt vernietigd in de baai verandert hun missie in een terugkeer naar het vaderland. Hiervoor probeert het groepje naar de Verenigde Staten te vluchten. Die zijn neutraal in de oorlog en volgens internationale recht moet de VS de soldaten uitleveren het land van herkomst. Echter die reis naar Amerika gaat allesbehalve van een leien dakje. Naast de ontzagwekkende Canadese natuur komen de Duitse mannen in aanraking met de nuchterheid en nodige weerstand van de lokale bevolking. Canadezen hebben namelijk weinig op met een nationale overtuiging die over de wereld wil heersen en vele anderen op basis van ras als inferieur ziet.

Er gebeurt ontzettend veel in de twee uur van ‘49th Parallel’. Van actie op water, in de lucht en op het land naar stekelige dialogen tussen de Duitse nazi-soldaten en verscheidende Canadese bewoners tot aan prekerige monologen om de weifelende kijker over de streep te trekken dat die nazi’s weinig goeds met de rest van de wereld voor hebben. Naast spannend blijft de film ook menslievend in de kern. Ondanks dat de makers nazi’s duidelijk een flinke poets willen bakken, is het interessant dat Powell en Pressburger ook kleur geven aan het groepje Duitse mannen. Zo zijn de mannen niet allemaal even fanatieke aanhanger van Hitler en hebben ze onderling verschillende meningen over hoe ze andersdenkenden benaderen.

Uiteindelijk was ‘49th Parallel’ niet meer nodig om de Amerikanen te overtuigen zich te verbinden aan de gewapende strijd tegen het nazisme, want, al was het slechts enkele maanden voor de première van de film, de Verenigde Staten hadden zich inmiddels al bij de geallieerden geschaard. En propaganda of niet, de menselijke kern in de film van Powell en Pressburger blijft na al die jaren in de kern overeind. Daarnaast richtte deze roadmovie avant la lettre zich niet alleen op de Amerikaanse burger maar ook op de weifelende wereldburger in zwaar gespannen tijden van oorlog: een democratie is zo gek niet om in te leven en voor te strijden.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: december 1947
Speciale vertoning: The Creative Worlds of Powell & Pressburger, Eye Filmmuseum, 12 september – 9 oktober 2024