Absent Presence (2005)

Regie: Hussein Chalayan, Martin R. Davison | 15 minuten | korte film | Acteurs: Tilda Swinton

Gehuld in blauwtinten, alsof actrice Tilda Swinton werkt in een augurkenfabriek of een meer duistere industrie, snuffelt ze in de kortfilm ‘Absent Presence’ mechanisch door kleding. Ze is op zoek naar overblijfselen, zij het organisch of anders, van de dragers. Ieder kledingstuk bekijkt ze, ruikt en voelt ze eraan. Swinton doet deze handelingen bijna achteloos waardoor het nog sterker lijkt op lopendebandwerk. Maar dat is ‘Absent Presence’ zelf niet.

De amalgaam tussen natuur en omgeving is even complex en ongrijpbaar als DNA en opvoeding, op zich. Het is daarom wonderlijk hoe de twee überhaupt in elkaar grijpen om al die uniekheid uit de menselijke productielijn te peuren. En ook al probeert de Swinton figuur in ‘Absent Presence’ de menselijke resten van de dragers uit de kleding te schrobben, houdt de kleding altijd een gevoel van de drager bij zich. Oneindig is de kleding verbonden aan lichamen van verschillende mensen die zich er heilzaam en vertrouwd in voelden.

Swintons mijmerende voice-over over de relatie tussen cultuur en natuur via kleding, houdt je soms ongemakkelijk bij de les. Als kijker ga je evenals Swinton door de kledingwaar van hele mensenlevens. De afstandelijkheid in de kortfilm is ook een gevolg van de houding waarin het onderzoek er meer lijkt toe te doen dan wat je onderzoekt. Soms lijkt het decor in ‘Absent Presence’ daarom op een extensie van een dystopische wereld of in ieder geval een licht beangstigende visie op een ongewisse toekomst.

Wat gebeurt er als niemand meer vragen stelt over hoe verhouding tussen natuur, identiteit en opvoeding ligt? Vervallen we dan weer alleen in natuur versus opvoeding visie, in plaats van dat het en, en kan zijn? Hoewel ‘Absent Presence’ hierover weinig zal verhelderen behalve dat de mensheid geobsedeerd is door dit vraagstuk, is het voor het oog en oor intrigerend genoeg om te blijven hangen. Het was dan ook allereerst bedoeld als een video-installatie van modeontwerper Hussein Chalayan voor het Turkse paviljoen van de eenenvijftigste Biënnale van Venetië. Zo geeft de altijd avontuurlijke Swinton ruimte en tijd aan onderzoekende modeontwerpers, dus iemand van buiten de filmindustrie, als Chalayan voor dit soort ingewikkelde vraagstukken.

Roy van Landschoot

Waardering: 3

Speciale vertoning: Tilda Swinton Ongoing – Eye Filmmuseum, 28 september 2025 — 8 februari 2026