Adelbert (1977)

Regie: Dick Maas | 31 minuten | komedie | Acteurs: Gees Linnebank, Ansje Beentjes, Steve Clisby, Mimi Kok, Cor van Rijn, Elizabeth Hoytink, Alex van Warmerdam, Jan de Breed, Valerie van der Linden, Siem Vroom

Erg interessant om ‘Adelbert’, de afstudeerfilm van Dick Maas voor de Filmacademie uit 1977, na zoveel jaar te kunnen bekijken, in opgepoetste kwaliteit. Het concept of de premisse is in een paar woorden te vertellen – depressieve man slaagt er maar slecht in om een eind aan zijn leven te maken – maar de film blijkt toch nog regelmatig te verrassen en zodanig doorspekt te zijn met Maas’ typische droge en zwarte humor dat hij praktisch de gehele speelduur het kijken waard blijft.

Het begin is al erg prikkelend: je ziet een tijdlang een man (Gees Linnebank) bewegingsloos met zijn hoofd in de oven liggen, ervan uitgaand dat ie dood is. Maar dan beweegt ie, komt uit de oven en controleert de gasaansluiting, teleurgesteld dat de oven (blijkbaar) niet werkt. Later horen we waarom: de hospita brult vanaf de gang dat ze het gas heeft afgesloten omdat hij – een kunstenaar, genaamd Joris Hansma – de huur niet heeft betaald. Dan maar slaappillen proberen, die hij vanaf een bordje naar binnen lepelt.

Kort daarna komt zijn vriendin Maria binnen – een plat Amsterdams pratende prostituee, leuk dik aangezet door Ansje Beentjes – die druk met haar eigen werk is en heel casual op Joris’ zelfmoordplannen reageert. ‘Nou ik ga weer. Succes met je zelfmoord, maar maak er geen troep van hè!’.

We gaan niet teveel weggeven, maar het volstaat om te zeggen dat Maas de kijker ondanks het dunne verhaaltje continu bij de les houdt, door verrassende wendingen in de plot, of de dialoog. Net wanneer je denkt te weten hoe het verhaal loopt of hoe mensen met elkaar communiceren, zet Maas je op het verkeerde been.

Vooruit, het acteerwerk komt niet altijd even natuurlijk over. En nee, niet alles is even politiek correct; zoals dialoog over ‘flikkers’ die vies zijn en een fout pooier-achtig personage (Steve Clisby) dat rechtstreeks uit een ’blacksploitation’-film lijkt te komen (ongetwijfeld met een knipoog bedoeld, maar in ieder geval behoorlijk uit de toon vallend), maar het zijn maar piepkleine smetjes op een verder zeer onderhoudende kortfilm.

Er is trouwens nog een heel klein rolletje weggelegd voor (een zeer jonge) Alex van Warmerdam; een leuke ‘easter egg’ voor de oplettende kijker.

Bart Rietvink

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: Dick Maas – Compleet & Ongefilterd, 16 januari – 4 maart 2026, Eye Filmmuseum