Avatar: Fire and Ash (2025)

Regie: James Cameron | 197 minuten | actie, avontuur, fantasie, science fiction, thriller | Acteurs: Sam Worthington, Zoe Saldaña, Kate Winslet, Stephen Lang, Sigourney Weaver, Edie Falco, Giovanni Ribisi, Oona Chaplin, David Thewlis, Jemaine Clement, Cliff Curtis, Jack Champion, CCH Pounder, Bailey Bass, Joel David Moore, Jamie Flatters, Laz Alonso, Britain Dalton

Alles veranderde toen de vuurnatie aanviel! Oeps… verkeerde franchise. Afijn, tijd om het te hebben over ‘Avatar: Way of the Water’. Eh… ‘Avatar: Way of the Water Part 2’. Excuus… ‘Avatar: Fire and Ash’, het derde deel in de pentalogie die James Cameron voor het Avataruniversum in petto heeft en dat zich direct na de gebeurtenissen van ‘Avatar: Way of the Water’ afspeelt. Cameron heeft eerder aangegeven dat beide films voortkomen uit één enkele screenplay. Dat ‘Avatar: Fire and Ash’ daardoor aanvoelt als een direct vervolg, een soort deel twee van zijn voorganger, komt dus niet geheel uit de lucht vallen. Tegelijkertijd blijkt juist dat gevoel de achilleshiel van de film.

Dat neemt niet weg dat ‘Avatar: Fire and Ash’ (natuurlijk) een visueel meesterwerk is. Net als in de eerste twee delen stuwt Cameron de kijkervaring naar ongekende hoogtes en herdefinieert hij opnieuw wat we op visueel gebied mogen verwachten van een blockbuster. Hoewel naar verluidt dezelfde technologie is gebruikt als bij ‘Avatar: Way of the Water’, voelt dit derde deel toch als een volgende stap voorwaarts. Met name het CGI-water is nauwelijks van echt te onderscheiden.

Die technologische vooruitgang vertaalt zich ook naar de actiescènes, die groter en spectaculairder zijn dan ooit. Overweldigende zeeslagen worden uitgevochten op, in en boven uitgestrekte oceaanvlaktes, op een schaal die zelfs de evenementen uit ‘Avatar: Way of the Water’ reduceren tot een voorzichtige opmaat. Alsof Cameron daar nog voorzichtig zijn tenen in het water stak, om hier zonder aarzeling van de hoogste duikplank een bommetje te maken.

En toch wringt het. Al die visuele pracht en praal wordt nauwelijks benut. Het gevoel dat je naar ‘Avatar: Way of the Water Part 2’ zit te kijken is hardnekkig aanwezig. De locatie is hetzelfde, de personages die we hebben leren kennen blijven grotendeels stilstaan in hun persoonlijke ontwikkeling en Jake Sully is nog steeds het meest kleurloze personage dat zich op het grote doek heeft begeven. Zelfs de actiescènes, hoe indrukwekkend ook, verschillen in opzet niet fundamenteel van die uit ‘Avatar: Way of the Water’. Waar die film het universum van Pandora zichtbaar uitbreidde, laat ‘Avatar: Fire and Ash’ die expansie grotendeels achterwege.

Dat is extra jammer omdat ‘Avatar: Fire and Ash’ met de introductie van de Ash People juist interessant begint. Zij hebben hun geloof in Eywa opgegeven, waardoor de natuurlijke balans die bij andere bewoners van Pandora centraal staat, hen niet langer beheerst. Hun god is het allesverterende vuur. Ze zijn agressiever, hebben weinig oog voor de natuur om hen heen en handelen vooral uit opportunisme. Op papier zijn zij het meest intrigerende element van de film, maar in de uitwerking blijft dat potentieel grotendeels onbenut. Vanaf hun introductie worden ze gereduceerd tot een wapen dat Quaritch tot zijn beschikking wil hebben. Ter vergelijking: in ‘Avatar: Way of the Water’ nam Cameron uitgebreid de tijd om de leefwereld van de Water People te verkennen, inclusief hun rituelen en hun relatie tot Pandora, waardoor die wereld daadwerkelijk kon ademen. In ‘Avatar: Fire and Ash’ ontbreekt diezelfde expansiedrift volledig. De Ash People blijven decor in plaats van cultuur, wat aanvoelt als een gemiste kans.

Naast die visuele grandeur staat James Cameron ook om iets anders bekend: zijn liefde voor HFR, High Frame Rate. De afschuwelijke gewoonte om films af te spelen met 48 frames per seconde in plaats van de gebruikelijke 24. Volgens Cameron vergroot dit de immersie en word je dieper de film ingezogen. Volgens mensen die wél van film houden, sorry voor de hyperbool, meneer Cameron, voelt het vooral alsof je naar een cutscene uit een videogame zit te kijken. Het resultaat is een beeld dat kunstmatig aandoet en juist afstand creëert. In plaats van de beoogde immersie wekt HFR hier hetzelfde ongemak op als wanneer je bij iemand thuis een film kijkt en ontdekt dat frame interpolation op de televisie nog aanstaat.

Wat de acteerprestaties betreft, steekt Zoë Saldaña opnieuw met kop en schouders boven de rest uit. Het script geeft haar daar ook daadwerkelijk de ruimte voor. Neytiri is het meest gelaagde personage van de film en haar verhaallijn voelt, in vergelijking met de rest, daadwerkelijk doorleefd. Oona Chaplin laat als Varang, de tsahìk van de Ash People, eveneens indruk achter. Ze is dreigend, charismatisch en haar personage straalt duidelijk potentie uit, ook al wordt dat nog onvoldoende benut.

Minder gelukkig is de uitwerking van Spider, gespeeld door Jack Champion. Hij krijgt in ‘Avatar: Fire and Ash’ weliswaar meer te doen, maar dat pakt niet per se in zijn voordeel uit. Degene die het een goed idee vond om hem te kleden in een lendendoek dat doet denken aan een low-budget adaptatie van Tarzan, heeft hopelijk inmiddels op het matje geroepen bij HR. Alsof dat nog niet pijnlijk genoeg was, laten ze hem ook nog eens schaamteloos aan een liaan slingeren. En dan is dat helaas niet eens het ergste wat Spider overkomt, want de gebeurtenissen in ‘Avatar: Fire and Ash’, hoe triomfantelijk ze in de film ook worden gepresenteerd, ontnemen het personage uiteindelijk precies datgene wat hem uniek maakte binnen deze wereld.

Uiteindelijk is ‘Avatar: Fire and Ash’ geen straf om naar te kijken. Een lust voor het oog, maar een leeg spektakel. Wat resteert is een overweldigende kijkervaring die je moeiteloos drie uur bezighoudt, maar die bij het rollen van de credits minder nalaat dan gehoopt. Visueel ongeëvenaard, inhoudelijk veilig, en daarmee misschien wel het meest frustrerende deel van de pentalogie tot nu toe. En dat Papyrus-font, meneer Cameron… echt? In 2025? Het heeft toch een hoog spreekbeurt-op-de-basisschoolgehalte.

Jelco Leijs

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 17 december 2025