Below the Clouds – Sotto le nuvole (2025)

Regie: Gianfranco Rosi | 114 minuten | documentaire

In ‘Below the Clouds’ heersen boven de Vesuvius voortdurend wolken, en daaronder angst. In Napels is men arm, bang voor aardbevingen en vulkanische activiteit, altijd bewust van de wijdere historische context waarin ze leven; ze kunnen de rampen uit het verleden niet enkel als legende zien, maar als dingen die zich nog altijd kunnen herhalen. In deze documentaire laat regisseur Gianfranco Rosi zien hoe de levens van mensen, van welke afkomst dan ook, altijd bepaald blijven door de geschiedenis.

Op een slimme manier worden zo de angsten van de Italiaanse bevolking gecontrasteerd met arbeiders uit Syrië die Napels juist een zeer veilige stad vinden, zeker wanneer ze door hun baan op een vrachtschip gedwongen zijn naar Oekraïne te varen. Toch heerst in deze slimheid het grootste probleem van de film; het is in alle opzichten poëtisch uitgedacht en politiek geëngageerd, maar uiterst ongeïnteresseerd in de mensen als individuen op zich. We krijgen geen diepere blik op wie de mensen op scherm zijn, maar alleen in hoe ze passen in Rosi’s narratieve constructie. De stijl van Rosi voelt echter onpersoonlijk, meer als een combinatie van een surveillancecamera en ansichtkaarten voor toeristen dan werkelijk de blik van een individu; het is esthetisch adembenemend, maar overtuigt ons door de afstand ervan niet volledig van de bedoelde poëzie.

Dat wil niet zeggen dat een onpersoonlijke stijl een fundamenteel slecht concept is, aangezien een film zoals deze gemakkelijk een soort goddelijke houding aan had kunnen nemen, of de spookachtige blik van het verleden zelf. Helaas is de stijl van Rosi te wisselvallig, omdat we aan de ene kant compositioneel juist dicht bij de mensen staan, maar aan de andere kant narratief een objectieve houding tegenover iedereen houden zodat Rosi vrij zijn focus kan wisselen tussen subjecten. We kunnen nooit dichtbij iemand komen, omdat geen enkel persoon op zichzelf mag staan voor het publiek; de bevolking van Napels mengt als het ware samen tot één geheel binnen de constructie van de film, maar als gevolg voelt het alsof elk van de stukken binnen het geheel detail mist.

Ondanks deze kritiekpunten weet de film alsnog op goede wijze via bepaalde beelden sterke ideeën over te brengen. Er wordt bijvoorbeeld op visueel gebied geen groot onderscheid gelegd tussen heden en verleden, omdat de film de geschiedenis poogt te tonen als een tijdloos iets, zonder hiërarchie tussen bepaalde soorten lijden. Het valt te waarderen dat de film via dit aspect van het “tijdloze” ook bewust is van zijn meanderende structuur, al wordt het daarmee niet een bepaald vermakelijke film.

‘Below the Clouds’ is opmerkelijk in zijn gave om op bepaalde momenten poëtische ideeën uit te drukken zonder gebruik van voice-over, maar voelt al met al te schematisch. Het beste wat ervoor te zeggen valt is dat het de ideale film is voor het einde van een zomervakantie; het kijken ernaar geeft ons de kans om nog voor een laatste keer buiten de tijd te staan.

Thomas Eremia

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 27 augustus 2026