Beyond the Sun (2022)

Regie: Yazan Rabee | 16 minuten | drama, oorlog, korte film | Acteurs: Yazan Doubal, Mohammed Malas, Ayman Qattan, Samer Skaf

‘Beyond the Sun’ is de eindexamenfilm van de aan de St. Joost academie afgestudeerde Yazan Rabee. In een dik kwartier worden we meegenomen in de gruwelijke praktijken in de Syrische gevangenissen, die onder het regime van president Bashar al-Assad (regeerde van 2000 tot 2024) plaatsvonden. Een mooi staaltje van ‘wat zou jij doen in plaats van de hoofdpersoon?’

Nader, een jonge gevangenenbewaker, meldt zich bij zijn nieuwe werkgever. Waar we in de Westerse bedrijfscultuur vaak proberen nieuwe werknemers het spreekwoordelijke ‘warme bad’ te geven, gaat de onboarding hier heel anders. De jongeman wordt snauwend en kleinerend te woord gestaan, waarna quasi-vriendelijk gevraagd wordt of hij van voetballen houdt.

Die opmerking zet de kijker even op het verkeerde been, want we denken in de volgende scène het geluid van een bal te horen die tegen een muur wordt geschopt. Niets blijkt minder waar. De inmiddels angstig geworden Nader bekijkt de mishandeling van een gevangene met afschuw. Wanneer hij de gevangene naar zijn cel moet brengen, spreekt hij hem bemoedigend toe, maar de gedetineerde zegt dat Nader juist medelijden met zichzelf moet hebben. De inwerkperiode van onze hoofdpersoon gaat gestaag verder, en we zien hoe hij langzaam maar zeker leert wat er van hem verwacht wordt, en dat eigen initiatief hier niet op zijn plaats is.

Wat ‘Beyond the Sun’ ijskoud laat zien is hoe snel mensen ontmenselijken, als ze voor een moeilijke keuze komen te staan. De omstandigheden blijven verder wat buiten beschouwing, dat kan ook niet anders in deze korte film, maar je mag ervan uitgaan – dat in het Syrië onder president Assad – het motto gold: eten of gegeten worden. De film maakt voornamelijk gebruik van drie locaties: het ‘kantoortje’ waar de nieuwe werknemers zich melden, de ruimte waarin de martelingen plaatsvinden en de gang waarin Nader met de gevangene een sigaretje deelt. Een enkel shot van bovenaf laat ons neerkijken op een gekwelde Nader in zijn bed, die van de pijn niet kan slapen. Deze spaarzame, groezelig uitziende en slecht verlichte locaties dragen bij aan de claustrofobische, naargeestige sfeer.

Yazan Rabee deed veel research naar dit onderbelichte aspect van de recente Syrische geschiedenis, het sadistische gevangenissysteem, waardoor ontelbare slachtoffers zijn gevallen, maar ook hun familieleden soms nu nog in onzekerheid zitten over het lot van hun geliefden. Door te focussen op één klein radertje in het systeem heeft Rabee deze gruwelijke praktijken een gezicht gegeven, waardoor het allemaal net wat harder binnenkomt. Knap gedaan en een mooi debuut voor deze Syrische filmmaker. ‘Beyond the Sun’ ging in première tijdens het Nederlands Film Festival van 2022 in de competitie Beste afstudeerfilm.

Monica Meijer

Waardering: 4

Speciale vertoning: Nederlands Film Festival 2022