Black Christmas (1974)

Regie: Bob Clark | 98 minuten | horror, thriller | Acteurs: Olivia Hussey, Keir Dullea, Margot Kidder, John Saxon, Marian Waldman, Andrea Martin, James Edmond, Doug McGrath, Art Hindle, Lynne Griffin, Michael Rapport, Leslie Carlson, Martha Gibson, John Rutter, Robert Warner, Sydney Brown, Jack Van Evera, Les Rubie

John Carpenters ‘Halloween’ wordt vaak geprezen als de eerste Halloweenslasher. En hoewel de film een belangrijke positie in de geschiedenis van de Halloweenfilm inneemt, lag de echte blauwdruk al vier jaar eerder bij Bob Clarks ‘Black Christmas’ (1974). De moordenaar die zijn slachtoffers vanuit het duister besluipt, de point-of-view-shots die de kijker in zijn perspectief plaatsen, en de benauwende sfeer van een ogenschijnlijk veilige feestdag die langzaam verandert in een nachtmerrie. ‘Halloween’ maakte het concept legendarisch, maar ‘Black Christmas’ vond het uit.

Het is kerst en het studentenhuis waarin Jess (Olivia Hussey) woont maakt zich klaar voor de feestelijkheden. Terwijl de meiden lachen, drinken en plannen maken voor de vakantie, beginnen ze verontrustende telefoontjes te krijgen van een onbekende beller. Wat begint als een onschuldige avond in de kerststemming verandert langzaam in iets duisters, wanneer er een onheilspellend gevoel over het huis neerdaalt.

‘Black Christmas’ is inmiddels uitgegroeid tot een klassieker binnen het horrorgenre. Het is niet alleen de eerste van zijn soort, maar misschien ook wel de beste: een Halloweenfilm en -slasher pur sang. Clark bouwt de spanning langzaam op met een bijna Hitchcockiaanse precisie. De obscene telefoontjes, half gefluisterd en half gegild, zijn nog altijd even verontrustend. De camera beweegt als een stille indringer door het huis, waardoor je het gevoel krijgt dat er elk moment iets mis kan gaan. Zo ontstaat een beklemmende, winterse horrorfilm die zijn kracht niet haalt uit bloed of spektakel, maar uit pure spanning.

Dat alles speelt zich af tegen een met kerstlichtjes overgoten decor, dat de film een bedrieglijk warm en huiselijk gevoel geeft. De contrasten kunnen bijna niet groter: het zachte licht, de versierde boom en de vriendschappelijke sfeer staan haaks op de dreiging die onder de oppervlakte broeit. Juist dat maakt dat ‘Black Christmas’ onder je huid kruipt. Je voelt je thuis in het studentenhuis, en dat maakt het des te verontrustender wanneer de veiligheid stukje bij beetje verdwijnt. Daarbij helpen de nu iconische point-of-view-shots, die de kijker letterlijk in de schoenen van de moordenaar plaatsen. Ze werden gerealiseerd door een camera vast te binden aan de schouder van de cameraman, lang voordat de Steadicam bestond.

‘Black Christmas’ had niet meer dan dat hoeven zijn, maar de film geeft de kijker daarnaast nog stof tot nadenken. Jess worstelt in de film met haar autonomie, toekomst en vrijheid: ze is zwanger maar wil het kind niet houden, in tegenstelling tot haar vriend. Dat was in 1974 een gedurfd onderwerp, zeker binnen een horrorfilm. Vrouwelijke zelfbeschikking tegenover mannelijke controle en onverschilligheid is een subthema dat breed wordt uitgedragen door de film. In die zin kun je ‘Black Christmas’ bijna zien als een vroege vorm van wat we nu elevated horror noemen, waarin spanning en thematiek hand in hand gaan. Zo wordt het niet alleen een effectieve horrorfilm, maar ook een subtiel commentaar op gender en macht.

‘Black Christmas’ is de eerste film die op het lijstje zou moeten komen als je je Halloweenkijklijst gaat opstellen. Elk jaar weer. Een film die met de tijd alleen maar beter wordt en binnen zijn genre naar alle waarschijnlijkheid nooit zal worden geëvenaard. Wat Bob Clark in 1974 maakte, is meer dan een vroege slasher: het is een les in spanning, sfeer en suggestie. Decennia jaar later voelt de film nog altijd fris, omdat hij precies begrijpt waar echte angst vandaan komt: Niet uit bloed of schreeuwen, maar uit wat zich afspeelt in de stilte daartussen.

Jelco Leijs

Waardering: 4.5