Black Girl – La noire de… (1966)

Regie: Ousmane Sembene | 65 minuten | drama | Acteurs: Mbissine Thérèse Diop, Anne-Marie Jelinek, Momar Nar Sene, Robert Fontaine, Robert Fontaine, Nicole Donati, Raymond Lemeri, Suzanne Lemeri, Ibrahima Boy, Philippe, Sophie, Damien

De eerste stem uit de Sub-Saharaanse Afrikaanse filmwereld is een stem voor hen aan wie het zwijgen is opgelegd. ‘La noire de…’ of ‘Black Girl’ voelt onmiddellijk als een catharsis na een lang opgekropte stilte. Die ontlading is echter niet bevrijdend, maar schrijnend en activistisch. De film draagt een verantwoordelijkheid en ontstijgt door het gewicht van haar onberispelijke boodschap haast het medium zelf. Senegal is zes jaar onafhankelijk, maar de gevolgen van het kolonialisme verdwijnen niet met een verklaring op papier. Juist die blijvende schade toont regisseur Ousmane Sembène op ongeveinsde wijze.

De tragedie volgt de Senegalese Diouana, die onder het voorwendsel van een beter leven met haar Franse werkgevers naar de Franse Rivièra vertrekt. Wanneer zij Frankrijk binnenkomt op een groot, indringend wit cruiseschip, wordt ze wantrouwig aangekeken door de Franse massa. Voor het eerst wordt zij zich bewust van haar huidskleur. De westerse kijker zal zich hier onmogelijk in herkennen; eerder vraagt de film om kleur te bekennen tegenover een opzijgezet perspectief. ‘Black Girl’ is in de eerste plaats een film voor een Afrikaans publiek, niet wederom voor de consumptie van het Westen.

Eenmaal aangekomen wordt Diouana gereduceerd tot arbeid zonder instemming. Opgesloten tussen de steriele muren van een moderne villa verandert de beloofde toekomst in isolatie. Flashbacks naar haar leven in Dakar bieden korte ontsnappingen: daar verschijnt zij ambitieus, speels en oneerbiedig, bewegend langs onverharde wegen en bouwvallige hutten. Terug in het heden vraag je je af of ze trouw kan blijven aan zichzelf. Met een keurig zijden doek om haar verzorgde kapsel, een elegante theejurk die haar taille accentueert en forse parelsnoeren oogt onze heldin allesbehalve gekleed voor huishoudelijk werk. De rol van de zwart-witcinematografie is daarbij vanzelfsprekend relevant op manieren die verder reiken dan esthetiek. Op het doek bieden de zwarte tinten weerstand tegen de witte omgeving. Het maakt van Diouana niet enkel een slachtoffer, maar ook een verzetsstrijder. Een martelaar.

Diouana’s verhaal voelt ongemakkelijk actueel. Niet alleen als mijlpaal voor Afrikaanse representatie, maar ook als spiegel voor hedendaagse arbeidsverhoudingen en genderdynamiek. In een tijd waarin misstanden binnen de au-pairsector blijven opstapelen, en nostalgische rolpatronen opnieuw populariteit winnen demonstreert ‘Black Girl’ zulke hiërarchieën als pijnlijk archaïsch.

Er is weinig plezier in het zien hoe iemand geleidelijk wordt neergeslagen, en echt nieuwe verlichtingen zijn er nauwelijks. Toch onthult een kijkervaring in de eenentwintigste eeuw hoe hard de echo van kolonialisme nog altijd nagalmt. De film is niet ontheven van beoordeling, maar een traditionele maatstaf voelt ongepast voor een politieke polemiek met zo’n tijdloze urgentie. Daarom is ‘Black Girl’ niet alleen essentiële kost voor filmliefhebbers, maar eigenlijk voor iedereen — inclusief Fransdocenten op de middelbare school, die dit gerust eens mogen opzetten in plaats van het derde deel van ‘Ice Age’.

Sef Brouwers

Waardering: 5

Bioscooprelease: 9 juli 2026