Bonhoeffer (2024)

Regie: Todd Komarnicki | 133 minuten | biografie, drama | Acteurs: Jonas Dassler, Phileas Heyblom, August Diehl, David Jonsson, Flula Borg, Moritz Bleibtreu, Nadine Heidenreich, Greg Kolpakchi, William Robinson, Clarke Peters, James Flynn, Lisa Hofer, Simon Licht, Evan Hart, Mark Wingett, Vincent Franklin, Ingo Brosch, Patrick Mölleken, John Akanmu, James Craze, Scott William Winters, Jean-Michel Vovk, Charles De Meester, Lewis Goody, Arne Gottschling, Roman Schomburg, Muiris Crowley, Felix von Bredow, Christopher Reinhardt, Tomer Barash, Ruben Francq, Johannes Heinrichs, Milton Welsh, Tim Hudson, Caroline Berry, Marc Bessant, Mark Huberman, John Keogh, Katharina Heyer, Robert Besta, Marcus Lamb, Andy Kellegher, Jade Matthew, Kurt Erickson, Charlotte Martz, Dagmar Döring, Leonard Treyde, Andreas Berger, Luise Landau, Victoria Grueber, Mattis Feldman, Jörg Westphal, Toussaint Colombani, Jordan McGuinness, Matthijs van de Sande Bakhuyzen, Antoine Van Lierde, Rachel Lally, Richard Wells, Arthur Riordan

Todd Komarnicki’s ‘Bonhoeffer’ is een gedurfde poging om het fascinerende leven van Dietrich Bonhoeffer (Jonas Dassler), de Duitse theoloog die het naziregime uitdaagde, naar het grote doek te brengen. Het verhaal draait om de evolutie van Bonhoeffer, van een vredelievende predikant tot een man die zich, ondanks zijn pacifistische overtuigingen, mengt in het gevaarlijke verzet tegen Hitler.

Die transformatie is op papier razend interessant en biedt alle ingrediënten voor een meeslepend drama over geloof, twijfel en morele moed. Bonhoeffer is tenslotte geen alledaagse held; hij was een intellectueel, een pacifist, een twijfelaar. De vraag hoe iemand met zulke overtuigingen toch betrokken raakt bij een complot om een dictator uit de weg te ruimen, is precies het soort morele spanning waar een goede film goud mee in handen heeft. Maar hoe de film daarmee omgaat, roept vragen op.

De originele titel ‘Bonhoeffer: Pastor. Spy. Assassin.’ verraadt al een zekere sensatiezucht, en hier wringt de schoen. De film doet forse concessies aan de historische nauwkeurigheid door Bonhoeffer expliciet neer te zetten als een actieve deelnemer aan moordcomplotten tegen Hitler. Dat is problematisch. Bonhoeffer werkte inderdaad via de Abwehr samen met verzetsleden en was op de hoogte van plannen om Hitler uit de weg te ruimen, maar er is geen historisch bewijs dat hij actief betrokken was bij de uitvoering daarvan. De film reduceert zijn gewetensstrijd tot een soort morele blockbuster: de vredelievende dominee die uiteindelijk tot actie overgaat. Desnoods met geweld. En dat gaat ten koste van wat Bonhoeffer juist zo uniek maakt: zijn radicale, bijbels geïnspireerde pacifisme, dat hem niet verhinderde om toch partij te kiezen. De film en de werkelijkheid staan wat dat betreft haaks op elkaar.

Opvallend is ook de rol die Bonhoeffers verblijf in Amerika krijgt toebedeeld. Zijn jaar aan het Union Theological Seminary in New York, begin jaren dertig, wordt neergezet als een soort moreel ontwaken; het moment waarop Bonhoeffer zou zijn getransformeerd van brave academicus tot sociaal bewogen dissident. Dat hij daar geraakt werd door de Afro-Amerikaanse kerktraditie en geconfronteerd werd met de ongelijkheid in de VS, weten we uit zijn geschriften, maar de film lijkt dit verblijf buitenproportioneel veel gewicht te geven. Zijn uiteindelijke radicalisering vond plaats in Duitsland, onder druk van de opkomst van het nazisme, zijn betrokkenheid bij de Bekennende Kirche en de toenemende censuur en onderdrukking. Door Amerika zo centraal te stellen in zijn ontwikkeling, doet de film afbreuk aan de bredere, meer gelaagde context waarin Bonhoeffers verzet zich vormde. Dit zal ongetwijfeld iets te maken hebben met het land dat deze film heeft geproduceerd.

Toch moet je Komarnicki nageven: wie even de historische knelpunten laat voor wat ze zijn, kijkt naar een film die gewoon hartstikke vermakelijk is. ‘Bonhoeffer’ is spannend, vlot verteld en zit vol morele spanning die goed wordt uitgespeeld. De film sleept je moeiteloos mee in het gevaarlijke dubbelleven van een dominee die steeds dieper het verzetsmoeras in wordt gezogen. Komarnicki weet precies wanneer hij gas moet geven en wanneer hij de teugels even laat vieren. Je hoeft geen theoloog te zijn om je hier goed mee te vermaken.

‘Bonhoeffer’ is een film die, ondanks enkele historische afwijkingen, weet te boeien. Het verhaal van Bonhoeffers gewetensstrijd blijft krachtig, ook al gaat de film soms meer voor drama dan voor nuance. Wie deze vrijheden accepteert, krijgt een spannende, emotionele ervaring die goed geregisseerd is en ondersteund wordt door sterke acteerprestaties. Het is geen perfecte film, maar zeker de moeite waard om te zien.

Jelco Leijs

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: Reflect Filmfestival 2025 (openingsfilm)
Bioscooprelease: 17 april 2025