Caravaggio (1986)

Regie: Derek Jarman | 93 minuten | biografie, drama, geschiedenis, romantiek | Acteurs: Nigel Terry, Sean Bean, Garry Cooper, Dexter Fletcher, Spencer Leigh, Tilda Swinton, Nigel Davenport, Robbie Coltrane, Michael Gough, Noam Almaz, Dawn Archibald, Jack Birkett, Una Brandon-Jones, Imogen Claire, Sadie Corre, Lol Coxhill, Vernon Dobtcheff, Terry Downes, Jonathan Hyde, Emile Nicolaou, Gene October, Cindy Oswin, John Rogan, Zohra Sehgal, Lucien Taylor, Simon Fisher-Turner, Derek Jarman, Cerith Wyn Evans

De verstilde film ‘Caravaggio’ (Derek Jarman, 1986) begint met de renaissance schilder Michelangelo Merisi da Caravaggio (Nigel Terry) berooid op zijn sterfbed. Hij wordt slechts vergezeld door zijn trouwe hulp Jerusaleme (Spencer Leigh). In zijn wakende dromen kijkt de schilder terug op zijn leven dat absoluut niet over rozen ging.

Om aanzien in het artistieke milieu te verkrijgen was Caravaggio, geboren in 1571, afhankelijk van patronages. Toen kardinaal Del Monte (Michael Gough) Caravaggio’s zelfportret als Bacchus ontdekte, had de jonge schilder beet. Zo maakte de kardinaal het Caravaggio mogelijk om in Rome van zijn talent te leven. Maar gebalanceerd leven is dan weer niet één van zijn talenten. De wispelturige schilder werkt zich in de nesten, is het niet met gokken en drankmisbruik dan wel met straat vechten of in zijn liefdesleven. Hij dook zowel met mannen als vrouwen tussen de lakens en in die tijd kon je daarvoor worden verketterd tot in het hiernamaals.

Regisseur Jarman koppelt een uitgeklede, bijna ontwortelde, art-direction aan strakke composities waarbij de camera weinig beweegt. Het is alsof je zit te kijken naar een religieus stilleven van de renaissance schilder zelf, de peetvader van chiaroscuro, een toentertijd revolutionair gebruik van licht en donker in de schilderkunst. Caravaggio is expressiever in zijn werk dan de uitgebeende en anachronistische (er komen een truck en motor in voor en de kleding is eerder jaren vijftig dan zestiende-eeuws) voorstelling van Jarman. Dat verschil in visuele artistieke aanpak wil wel eens clashen in de film, zelfs zo dat Jarmans ode lauw kan afsteken bij de passionele, religieuze schilderijen met een rauw randje (veel van zijn modellen waren mensen van de straat, waaronder kruimeldieven en prostituees). Toch houdt al het drama in het leven de schilder het filmische stilleven over het geheel gezien in vurige beweging.

In ‘Caravaggio’ speelt Tilda Swinton haar eerste substantiële filmrol als de prostituee Lena. Ze is de geliefde van Ranuccio (Sean Bean), een model van de straat geplukt door Caravaggio. Samen vechten ze om de aandacht van de gezegend schilder want die heeft talent, geld en toegang tot hogere kringen. Zowel Ranuccio als Lena hebben in Jarmans film een passievolle relatie met de schilder. De driehoeksrelatie ontbrandt volledig door de onmogelijke spanning tussen de drie.

Artistiek gezien was Jarman radicaler dan veel Britse tijdgenoten. Vanuit de kunstacademie sloot hij aan bij een ander buitenbeentje in de Britse filmindustrie, Ken Russell. Daarna pakte hij zelf de camera op en maakte films zonder veel verhaal die aansloegen bij de critici. Langzaam richtte Jarman zich meer op verhalende cinema. Desondanks bleef hij met zijn kunstachtergrond een buitenbeentje. Swinton voelde zich rond Jarman gesterkt in haar artistieke doelen want ze voelde zich op school al een buitenstaander en wilde zich onttrekken aan het Britse keurslijf. Vanaf het filmdebuut in ‘Carvaggio’ boden Jarman en zijn troupe haar hiervoor de ruimte en vrijheid die Swinton al van jongs af aan ambieerde.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 25 september 2025
Speciale vertoning: Tilda Swinton Ongoing – Eye Filmmuseum, 28 september 2025 — 15 maart 2026