Dahomey (2024)

Regie: Mati Diop | 69 minuten | documentaire Met: Gildas Adannou, Habib Ahnandessi, Joséa Guedje, Imelda Batamoussi

In de tweede helft van de 19e eeuw begonnen westerse landen zoals Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en België hun koloniale ambities alsmaar luider te verkondigen door grote delen van Afrika te bezetten. De imperiale ambities waren allesbehalve vreedzaam, waarbij koloniale troepen manu militari deze gebieden veroverden en de lokale bevolkingen onderworpen aan Westerse structuren en concepten. Deze expansie ging gepaard met het roven van materiele kunsten, die frequent terechtkwamen in musea van ‘het moederland’. Tentoongesteld aan de westerse bevolkingen als voorbeeld van het ‘goede beschavingswerk’ dat hun kolonialen aan het leveren waren in deze ‘achtergestelde’ regio’s. Decennia later, toen Afrikaanse landen hun onafhankelijkheid verworven, blijft deze roofkunst frequent in Westerse musea. Een prangende kwestie, waar de Frans-Senegalese regisseuse en actrice Mati Diop, terecht, meer licht op wil schijnen.

Het is 9 november 2021 – te zien aan de grote hoeveelheden mondmaskers – en 26 kunstwerken die gestolen waren uit het koninkrijk Dahomey keren terug naar het land van origine, het huidige West-Afrikaanse Benin. Ontheemd uit het koninkrijk door Franse koloniale troepen, en verblijvend tot dan in het Parijse Musée du quai Branly, spreekt een van de kunstvoorwerpen ons toe. Na 130 jaar gevangenschap keren ze huiswaarts, maar het kunstobject twijfelt: kan je het wel je thuis noemen, als je zo lang bent weggeweest? Hele generaties zijn namelijk gepasseerd, niemand zal de werken ooit in Benin hebben gezien tot dan. Eens gearriveerd en tentoongesteld, ontwakend uit het donker, brengen de kunstwerken iets teweeg onder een groep studenten: een discussie. Een gesprek over geschiedenis, cultuur, identiteit en toekomst dat uitmondt in weinig consensus, buiten dat een stukje onrecht is rechtgezet.

Wat op het eerste gezicht lijkt op een eenvoudig concept, 26 werken van vorsten die huiswaarts keren, wordt met veel oog voor detail en gevoel voor geschiedenis uitgewerkt. De impact en geladen discussie die deze kunstobjecten teweeg brengen, wordt op een gebalanceerde en precieze manier in beeld gebracht. ‘Dahomey’ toont perfect en innovatief in twee delen aan dat het dekolonisatieproces verre van af is: de restitutie van veel kunst en de discussies en emoties bij mensen. Nijpende en doordachte vragen, uitdagingen en stellingen rijzen op alsof het niets is: Waarom vertrekken er maar 26 van de ruwweg 7000 stukken, en is het wel met de beste intenties dat de Franse regering hen stuurt? Hoe moeten we de komst van deze objecten kaderen, historisch of politiek? Van de mijmerende kunstwerken die een diepe en mysterieuze stem krijgen, eentje die je haast rillingen geeft, tot het verhitte en intelligente debat van een groepje studenten, geen woord extra moest gezegd worden.

Krachtig en kort toont deze hybride documentaire op heerlijke wijze welke effecten, zoals een van de studenten het bestempelt ‘spul’, kan teweegbrengen. Meesterlijk wordt fictie en feit gemengd, waarbij de connectie tussen kunst, politiek en cultuur onder de loep wordt genomen. Het mogen dan inderdaad ‘maar’ houten ‘spullen’ zijn, het voltooit de ziel van een bevolking. Het geeft deze jongere generatie de kracht, een platform en de moed om openlijk kritische vragen te stellen bij de wandaden uit het verleden, en de impact die deze hebben op het heden. Het is een manier om een rechtvaardigere toekomst te creëren, eentje met meer hoop. Neen, 26 is niet genoeg.

Nick Majchrowicz

Waardering: 4

Speciale vertoning: IDFA 2024
Bioscooprelease: 5 december 2024