De dirigent (2018)

Regie: Maria Peters | 137 minuten | biografie, drama | Acteurs: Christanne de Bruijn, Benjamin Wainwright, Scott Turner Schofield, Seumas F. Sargent, Annet Malherbe, Raymond Thiry, Gijs Scholten van Aschat, Richard Sammel, Sian Thomas, Tim Ahern, Sara Visser, Michael Watson-Gray, James Sobol Kelly

De weelderige Town Hall, de vorstelijk uitziende bezoekers, en een arme jongedame genaamd ‘Willy’: zo begint het verhaal over Antonia Brico (1902-1989), een van de eerste vrouwelijke dirigenten. Als hostess werkt ze in een grote concertzaal te New York, waar ze meermaals haar werk verzuimt omdat ze wordt afgeleid door de o zo inspirerende muzikanten en natuurlijk vooral: de dirigent. Ja, dat maakt regisseuse Peters wel duidelijk in deze eerste minuten van de film. Met een groot gebrek aan subtiliteit en een overdaad aan duidelijkheid, wordt in het eerste kwartier van de film een beeld geschetst van de wereld waarin ‘Willy’ leeft: een wereld waar mannen en rijken de dienst uitmaken.

Had het er niet zo dik bovenop gelegen, was het een vrij accuraat beeld van Amerika in de dertiger jaren. Dat getrouwde vrouwen niet hoorden te werken en dat sociale mobiliteit erg moeilijk was, klopt historisch gezien prima. De manier waarop dit naar voren komt, is echter simpelweg overdreven. Het ongenuanceerde acteerwerk van met name Christanne de Bruijn en het nietsverhullende script laten weinig meer aan de verbeelding over. ‘Get married and have children’, dat is de taak van vrouwen en verder moet je bescheiden zijn. En áls mannen je dan willen helpen, dan heeft dat met talent niets te maken. Maar daar is dan ‘Willy’, die met haar enorme zelfvertrouwen ieders wereld op zijn kop zet. Tja, de feministische boodschap wordt niet onder stoelen of banken gestoken. Clichématige formuleringen en ongeloofwaardige contrasten maken dat ‘De dirigent’ een mengelmoes van genres betreft: clichés van een sprookje, liefdesontwikkelingen van een romkom, de boodschap van een activistische film en subplots van een soapserie. Het is allemaal wat veel. Gezien het voormalige werk van regisseur Maria Peters is dit geen verrassing. Van drama tot horror tot verfilmingen van Carry Slee: het is een voorbode van wat er in ‘De dirigent’ allemaal aan bod komt. Toch had deze film meer baat gehad bij de keuze voor één van de genres, in plaats van alles door elkaar.

Verder is ‘De dirigent’ voor een muziekfilm muzikaal niet heel hoogstaand. De manier waarop er wordt gedirigeerd is niet reëel en ook het pianospel is vrij nep en ongeloofwaardig afgebeeld. Ondanks de indrukwekkende stukken en de hoogstaande orkesten – Radio Filharmonisch Orkest & Metropole Orkest – is de opbouw rondom de muziek niet sterk waardoor deze een beetje wegvalt. Waar ‘Tár’ (2022) van regisseur Todd Field erin slaagt om de Vijfde Symfonie van Mahler met een climax-gerichte opbouw uitstekend tot zijn recht te laten komen, stelt ‘De dirigent’ hierin teleur.

Naarmate de film vordert worden echter alle aspecten en onderwerpen wel wat genuanceerder en zodra de film eindigt zijn de scherpe kritische randjes er wel vanaf. Alsof Peters voelde dat ze in het begin haar stempel moest drukken, zodat ze daarna in rust en duidelijkheid zou kunnen vorderen met de artistieke en soms zelfs ontroerende stukken in de film. Want ja, ondanks het gebrek aan subtiliteit zijn er een aantal momenten die in de buurt komen van ontroering en esthetiek. Ook de in eerste opzicht té activistische boodschap, wordt geleidelijk aan reëler en – laten we eerlijk zijn – angstvallig actueel. De muziekwereld is zoveel nog niet veranderd ten opzichte van honderd jaar geleden, en een ode aan het vrouwelijk dirigentschap/aan een strijdster voor meer vrouwelijkheid in deze wereld is dan ook best op zijn plek.

Sacha Bergsma

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 25 oktober 2018