Dearest Fiona (2023)

Regie: Fiona Tan | 102 minuten | documentaire

‘Dearest Fiona’ (2023) van beeldend kunstenaar Fiona Tan laat zich het best omschrijven als een uit de hand gelopen video-installatie, een kunstfilm die een minuut en veertig seconden had moeten duren en niet een uur en veertig minuten. Zelf noemt Tan het een ‘magisch-poëtische tijdreis’ met een ‘hypnotiserende voice-over’. Dat zijn mooie woorden voor wat feitelijk een eindeloze stroom archiefbeelden zijn van Nederland van honderd jaar geleden.

Het zijn beelden die soms van zichzelf een intrinsieke schoonheid bevatten, maar vaker vooral interessant zijn omdat ze ons een wereld tonen die niet meer bestaat. Een wereld van industriële maar vooral ook ambachtelijke arbeid, waaraan de hele gemeenschap veelal in klederdracht bijdroeg, en het meeste werk nog met de hand werd gedaan. Fascinerende beelden die bij de nieuwsgierige kijker vragen zullen oproepen over wie, wat en waar, maar waarop het antwoord niet van de voice-over verwacht moet worden, want die zit namelijk op een compleet ander spoor.

De verteller leest voor uit brieven die Tans vader aan haar schreef eind jaren tachtig en begin jaren negentig. Hij vertelt over voorvallen in de familie en reflecteert op politieke gebeurtenissen in de wereld. Brieven die feitelijk helemaal niets met het beeld te maken hebben. Tans bedoeling is natuurlijk dat beeld en tekst op elkaar inwerken en elkaar versterken. Dat kan door toevallige overeenkomsten of juist door opvallende contrasten. Die wisselwerking is echter ver te zoeken.

Het gebrek aan synergie tussen beeld en voice-over zien we vaker in het werk van Tan. In haar film ‘Ascent’ uit 2016 (3,5 sterren) over de vulkaan Fuji, wordt dit echter goedgemaakt door een sterkere visuele en thematische eenheid. Je zou kunnen zeggen dat ‘Dearest Fiona’ ambitieuzer en gewaagder is, doordat het de grenzen van associatieve samenhang verder opschuift.

Maar toch. Zeer uiteenlopende archiefbeelden van een Nederland in het begin van de twintigste eeuw combineren met briefteksten geschreven in Australië door Tans Indonesische vader aan het einde van die eeuw, voorgelezen door een verteller met Schotse tongval. En het dan aan de kijker laten om er een geheel van te maken. Dat is best een leuke opdracht, voor even dan, maar dit ruim anderhalf uur volhouden, voelt als strafwerk.

Alberto Ciaccio

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 28 december 2023