Four Daughters – Les filles d’Olfa (2023)

Recensie Four Daughters CinemagazineRegie: Kaouther Ben Hania | 108 minuten | drama | Acteurs: Hend Sabri, Olfa Hamrouni, Eya Chikhaoui, Tayssir Chikhaoui, Nour Karoui, Ichraq Matar, Majd Mastoura

‘Four Daughters’ of ‘Les filles d’Olfa’ (De dochters van Olfa) zoals deze gedramatiseerde documentaire in de Franse versie heet, is het verhaal van een moeder, Olfa, die twee van haar dochters ziet weglopen naar de Islamitische Staat (IS). We zien hoe zij tot hun daad zijn gekomen, welke huiselijke en maatschappelijke omstandigheden daarbij een rol speelden en de gevolgen voor de achterblijvers: de twee zussen – Eya en Tayssir – en hun moeder.

De Tunesische regisseur Kaouther Ben Hania (1977) zet met ‘Four Daughters’ een ijzersterk verhaal neer, soms zeer aangrijpend in beeld gebracht. Zij is opgeleid aan de beroemde Parijse filmschool La Fémis. Ben Hania heeft inmiddels al vele prijzen en nominaties in de wacht gesleept. ‘Four Daughters’ won de eerste prijs van het filmfestival van Cannes en werd genomineerd voor de Oscars van 2024 als beste documentaire.

De rollen van de verdwenen dochters worden ingenomen door Nour Karoui en Ichraq Matar die respectievelijk de jongere dochter Rahma en de oudste dochter Ghofrane spelen). Bovendien is Hend Sabri gecast voor de rol van Olfa, de moeder zelf, voor die scènes die misschien te zwaar zouden zijn voor de echte moeder.

We zien hoe opnames worden voorbereid en hoe moeder en dochters herinneringen ophalen aan hun levens met de verdwenen zussen Rahma en Ghofrane én hoe deze herinneringen worden nagespeeld. We worden van de ene herinnering naar de andere gesleept en dan weer naar een scène die gespeeld wordt. Deze aanpak creëert een bijzondere dynamiek die ‘Four Daughters’ soms versnelt en soms vertraagt. Op andere momenten weet je niet goed of we nu in een scène zitten, een herinnering of gewoon een gesprek. Ben Hania wordt regelmatig aangesproken in de film maar pas aan het einde komt ze enkele minuten in beeld.

Hoe is het nu zo gekomen is dat de twee weggelopen dochters tot hun daad kwamen? Om dat te begrijpen worden af en toe authentieke beelden getoond van het Tunesische Journaal, ook uit de revolutionaire periode rond 2010, inclusief talkshows waarin Olfa optreedt en hartstochtelijk pleit voor een repatriëring van haar dochters.

Genoten de vrouwen in Tunesië voor 2010 een relatieve vrijheid met betrekking tot kleding en godsdienst, na de revolutie van dat jaar vond er een omslag plaats waarna er stevige druk werd uitgeoefend op vrouwen om de boerka en de nikab te gaan dragen. In die periode vond ook de ‘radicalisering’ plaats van de twee dochters die tenslotte zou leiden tot een vlucht naar het Kalifaat. Daar worden ze in 2016 opgepakt en gevangen gezet in Libië, waar ze tot zestien jaar gevangenisstraf worden veroordeeld. Ghofrane heeft dan een baby van twee maanden, Fatima genaamd. De opnames voor de film hebben zonder twijfel een belangrijke rol gespeeld voor moeder Olfa en de overgebleven dochters in een proces van elkaar weer terug te vinden. Een therapeutisch laboratorium is dit drama ook wel genoemd, niet in het minst door de emoties die de vrije loop kregen. Niet alleen moeder en dochters werden daardoor geraakt maar ook de actrices en de vrijwel geheel vrouwelijke crew. Ook komt naar voren hoe culturele gewoontes als een vloek van ouder op kind worden overgedragen. Moeder Olfa moest als veertienjarige het vaderloze gezin verdedigen tegen vreemde mannen. Deze trauma’s planten zich als een vloek voort in het gezin. Ook de dochters van Olfa hebben in hun jeugd traumatische ervaringen opgedaan. De dochter van Ghofrane groeit ondertussen op in de gevangenis, met haar moeder.

‘Four Daughters’ eindigt met een ijzingwekkend shot waarbij de achtjarige Fatima samen met haar moeder en haar tante, beiden gekleed in nikab, voor de camera verschijnt en emotieloos toekijkt. Zo plant de vloek zich voort.

Ton IJlstra

Waardering: 4

Speciale vertoning: Movies That Matter Festival 2024
Bioscooprelease: 11 april 2024