Interview Éric Toledano en Olivier Nakache (Juste une illusion)

Éric Toledano en Olivier Nakache komen drie jaar na ‘Une année difficile’ (2023) met een nieuw komisch drama: ‘Juste une illusion’ (2026). Ze vertellen het verhaal van de jonge Vincent Dayan (Simon Boublil), die zich moet voorbereiden op zijn bar mitswa. Hij krijgt echter te maken met een moeizame gezinsdynamiek, en ook de pubertijd werpt hindernissen op. Dit alles speelt zich af in een optimistisch maar onvoorspelbaar tijdperk: de jaren 80.

Voor de Nederlandse filmpremière interviewt Cinemagazine het duo in het Ambassade Hotel in Amsterdam. We spreken onder andere over de contrasten van de jaren 80 en de manier waarop de makers dit decennium wilden neerzetten. Ook hebben we het over de impact van de puberteit en het veranderde gevoel bij technische ontwikkeling. In het gesprek is het Toledano die het woord neemt, waarbij hij lijkt te willen benadrukken dat hun film niet om nostalgie draait. Volgens hem waren de eighties vol creativiteit en energie, maar waren er ook grimmige kanten, die ze óók tonen. Toledano: “Het is ook symbolisch voor die tachtiger jaren, dat er zo’n grote werkloosheid was.”

Jaren van de paradox

Armoedeschaamte was een belangrijk thema in ‘Une année difficile’ (2023), de vorige film van Toledano en Nakache. In ‘Juste une Illusion’ lijkt schaamte ook weer een thema te zijn. Yves, de vader van het gezin Dayan, durft niet aan zijn kinderen te vertellen dat hij werkloos is. Toch ontkent Toledano dat ze weer naar dit thema zijn teruggekeerd. “Eigenlijk is het niet echt het hoofdthema in deze film”, zegt hij. Hij vertelt over de jaren 80, ‘de jaren van de paradox’. “Aan de ene kant was er een explosie van creativiteit en rijkdom, heel rijke zakenmensen. Het was het begin van de computer, gigantische computers werden gebouwd. Er was veel energie in de maatschappij, links was aan de macht. Maar er was ook veel werkloosheid. Er waren in die periode twee miljoen werklozen in Frankrijk.” Onder hen was zijn eigen vader. Toledano somt de gebeurtenissen op: “Uit een ander land komen, een opleiding hebben, manager zijn en dan hier werkloos worden. Met veel empathie vertellen we dat.”

Juiste toon
Voor ‘Une année difficile’ deden de makers veel onderzoek naar activisten. Ze hadden zich zelfs aangemeld bij Extinction Rebellion. Of ze zich nu weer hebben ondergedompeld in een onderwerp? “We hebben zeker onderzoek gedaan,” zegt Toledano. “Ten eerste naar onszelf, naar onze belevenissen.” Maar dat was niet genoeg voor de regisseurs, die daarnaast ook een tijdsbeeld wilden geven. Daarvoor werkten ze met ‘fantastische archiefonderzoekers’ en de in Frankrijk bekende Jean Rabasse als production designer. “Om echt de juiste toon te treffen in de film”, legt Toledano uit. “Om een tijdperk neer te zetten. Dat je echt in die tijd terugkomt en erover leert. Maar niet te veel. Geen overdaad aan symbolen, maar juist kleine elementen. Zodat je bij wijze van spreken de lucht in het appartement kunt ruiken, alle zintuigen aangesproken worden. Zodat je gevoel krijgt bij de meubels, dat dat echt goed neergezet wordt.”

Nostalgie
Het verhaal van ‘Juste une illusion’ speelt zich af in 1985. Als kijker word je helemaal in de jaren 80-nostalgie gezogen. Op de vraag wat voor hen persoonlijk de aantrekkingskracht is van de jaren 80, zet Toledano eerst iets recht. “De nostalgie speelt niet de hoofdrol,” zegt hij. “Dat voert niet de boventoon. Het waren natuurlijk ook de jaren van grote werkloosheid, van aids, van racisme. Ook dat zit in de film.” Het is de periode waarin de makers zelf pubers waren, ze waren zo’n twaalf of dertien jaar oud. Toledano nuanceert nogmaals de rol van nostalgie in deze film: “Er zit geen toon in van ‘vroeger was alles beter’. Het is wel een periode waarin alle moderne dingen het leven binnenkwamen. Die leverden aan de ene kant vrijheid op, maar vervolgens hadden ze ook een ander effect.”

Rups en vlinder
Toledano gaat verder met het expliciteren van hun bedoelingen. “Het doel van de film is om duidelijk te maken hoe bepalend de puberteit eigenlijk is voor de ontwikkeling van je identiteit. Je bent je er niet altijd van bewust, maar veel dingen waarvoor de basis is gelegd in de puberteit kom je op een gegeven moment wel tegen.” Hij noemt de serie die ze voor televisie hebben gemaakt, ‘En thérapie’ (2021-2022). De serie volgt patiënten die elk op hun eigen manier met collectief trauma of hun eigen diepe crises worstelen. “Dus we zijn er ook veel mee bezig geweest,” zegt de regisseur, “we hebben er veel over geschreven. De manier waarop je naar dingen kijkt of ze beleeft: de liefde, seksualiteit, God, je ouders. De basis daarvoor wordt gelegd in de pubertijd. Het is echt zo’n tijd tussen twee fases in. Een beetje rups en vlinder, zo’n ontwikkeling.”

Technische veranderingen
Bij het kijken van ‘Juste une illusion’ valt op dat er eigenlijk weinig veranderd sinds 1985. Er is nog steeds werkloosheid, de genderkloof is niet opgelost en men is nog altijd xenofoob. Hebben ze dat ook willen laten zien, dat deze problematiek van alle tijden is en moeilijk oplosbaar? Toledano antwoordt met een oneliner: “Alles is veranderd en niks is veranderd. Technische veranderingen bijvoorbeeld, die zijn echt heel groot. Eigenlijk is niets meer onverwachts, alles wordt vastgelegd. We weten wanneer we gaan eten, waar we gaan eten, hoe laat we daar aankomen. We weten wat andere gasten van het restaurant vinden. Alles is duidelijk en het onverwachte is er eigenlijk niet meer.” Er is tegelijkertijd ook iets veranderd, stelt hij. De technologie jaagt ons nu angst aan. “Kijk naar AI bijvoorbeeld, dat groeit ons bijna boven het hoofd. Er is van alles aan de hand daar. In de jaren 80 was het een cassetterecorder, een bandrecorder. Het waren computers, die enorme computerkasten. Het was een ander gevoel.”

Tekst: Ester Šorm