Interview Ira Sachs (Passages)

Vier jaar na zijn film ‘Frankie’ (2019), die genomineerd werd voor een Gouden Palm in Cannes, komt Ira Sachs opnieuw met een drama: ‘Passages’. Net als zijn eerdere film ‘Love Is Strange’ (2014) gaat ‘Passages’ over twee getrouwde mannen. Ook de driehoeksverhouding uit ‘Forty Shades of Blue’ (2005) zien we terug, maar deze keer gaat het om een mannelijk echtpaar en een vrouw. Een van de echtelieden, Tomas (Franz Rogowski), stort zich in een affaire met een jonge vrouw, Agathe (Adèle Exarchopoulos). Maar wat als hij zijn echtgenoot Martin (Ben Whishaw) dreigt te verliezen?

Ik spreek Ira Sachs in het Ambassade Hotel in Amsterdam. Hij is in de hoofdstad voor de voorpremière van ‘Passages’. Op de dag van het interview raast de zeer zware zomerstorm Poly over het land. In een deel van het land, waaronder Amsterdam, is het code rood. Een bijzonder contrast met de rustige Sachs, die weloverwogen en uitgebreid op alle vragen in gaat.

Parijs
‘Passages’ is voor een groot deel opgenomen in Parijs. Sachs legt uit wat Parijs voor hem persoonlijk betekent. Hij woonde er een tijdje, toen hij begin twintig was, en sindsdien is hij er regelmatig geweest. Sachs: “Ik heb er relaties gehad, ik heb er relatiebreuken gehad, ik heb er seks gehad, ik heb er gehuild.” Ook is daar zijn diepgaande relatie met de Franse film ontstaan. Hij ontdekte filmmakers zoals Chantal Akerman, Maurice Pialat en François Truffaut. Maar ook Olivier Assayas en Claire Denis. Allemaal filmmakers die geïnteresseerd waren in een soort ‘persoonlijke cinema’, zoals hij het zelf noemt. Sachs is er duidelijk over: “Dat is de filmkunst waar ik van hou en dat is de filmkunst die ik wilde maken.”

197 films
In die drie maanden dat hij in Parijs woonde, zag Sachs precies 197 films. “Ik had gewoon geen vrienden”, memoreert hij. “Ik was alleen en ik zat twee of drie keer per dag in de bioscoop. Het was zowel verslaving als plezier.” Lachend voegt hij toe: “Zoals verslaving is, toch?” Hij zag John Cassavetes voor het eerst, en Vincente Minnelli. “Het was de ene na de andere ontdekking en de ene na de andere transformerende ervaring.” Nog steeds denkt hij er zo over: “Er is gewoon een oneindig aantal dingen te ontdekken en elke film kan in potentie je leven veranderen.” Behalve vertrouwdheid met de stad waren er andere redenen om Parijs als filmlocatie te kiezen voor ‘Passages’. Zijn producer Saïd Ben Saïd woont in Parijs, hij had al eerder een film in Europa gemaakt en hij dacht dat de personages zich thuis zouden voelen in Parijs. Maar ook de esthetische kant speelde een rol: “Het is een stad die me als filmregisseur opwond.”

Huizen
Een groot deel van ‘Passages’ speelt zich af in de huiselijke sfeer. Sachs ziet daar spanning in. “Thuis is een plek die je mogelijk kunt verliezen”, legt hij uit. “Het is ook een plek die je kunt schenden, door mensen binnen te laten of door een huis binnen te gaan waar je niet welkom bent.” Als voorbeeld geeft hij de scène waarin Agathe met Tomas, Martin en hun vrienden in een huisje op het platteland zit. “Je wilt echt tegen haar zeggen dat ze het huis uit moet, toch?” Sachs ziet ook de rol van gender. “Ik denk dat ze een wereld betreedt die wordt gedomineerd door deze twee mannen, die het potentieel hebben om een ​​vrouw kwaad te doen. Bij die scène dacht ik aan ‘Fox and His Friends’, een Fassbinder-film over een stel dat een derde ‘adopteert’. Tegen die derde wil je zeggen: “Ga dat huis niet in, dat is geen plek voor jou.””

Licht als emotie
Sachs borduurt voort op huizen: “Ik ben op zoek naar huizen die de potentie hebben om dramatische ruimtes te zijn, waar de camera dingen in huis kan ontdekken die echt een gevoel oproepen.” Dan realiseert hij zich hoe abstract dat klinkt voor niet-filmmakers. Concretiserend: “Waar zet je de camera, welke kamer gebruik je en welke informatie en emotie brengt die over?” Duidelijk was hij ook tegen Josée Deshaies, zijn cinematograaf. “Ik wilde dat ze licht als emotie beschouwde.” Hij werpt even een blik op een schilderij in de interviewruimte. ”Ik denk dat de schilderkunst dit goed begrijpt. Je kunt het hele verhaal door licht vertellen, je hebt geen verhaal nodig.” Sachs pakt plotseling zijn telefoon om een foto te maken. “En nu ga ik gewoon een foto van het licht maken, want over een minuut bestaat het niet meer.” Even later: “Het is weg, kijk, het is weg.”

Vernedering
Het gesprek verschuift naar Tomas (Franz Rogowski), de hoofdpersoon in ‘Passages’, die impulsief en weinig empathisch overkomt. Wat dreef Sachs om een personage te creëren met zo’n moeilijk karakter? Hij ziet eerder de positieve eigenschappen: “Ik vind hem erg meeslepend, aantrekkelijk en indrukwekkend.” Hij wilde een man met macht neerzetten en die macht vervolgens wegnemen. “Hij eindigt op de vloer in een gang van een basisschool”, zegt hij. “Hoe komt hij daar? Daar gaat de hele film over. Hij is mijn doelwit. Ik schep er samen met het publiek genoegen in om hem te vernederen. Hij verkeert bijna van het begin tot het einde in een staat van vernedering. Tomas is altijd een beetje gênant en hij heeft er geen controle over.”

Sociopaat
Op de vraag of Tomas het type persoonlijkheid heeft dat Sachs graag creëert, antwoordt hij: “Ik ben geïnteresseerd in mannen die zich slecht gedragen, omdat ik daarover kan meepraten. Wat doen mannen met macht en wat is het gevolg van hun handelingen? Ik ben ook geïnteresseerd in vrouwen, maar ik denk dat mijn films meer mijn eigen vragen blootleggen over wie ik ben.” Waarom Martin en Agathe zich dan toch tot Tomas aangetrokken voelen? Een olijke Sachs: “Omdat Franz Rogowski erg aantrekkelijk is.” Hij trekt ook een vergelijking met James Cagney. “Hij speelt meestal een sociopaat, maar hij is erg aantrekkelijk, omdat hij dingen doet die de rest van ons niet doet. Mensen voelen zich vaak aangetrokken tot anderen die de normen overtreden. Je wilt dat ze de schade aanrichten waarover je fantaseert. Ze lijken ook vrij, toch? Iemand als Tomas lijkt zich niet te laten weerhouden door het normale en dat is heel aantrekkelijk.”

Driehoeksverhouding
‘Passages’ gaat over een driehoeksverhouding, net als Sachs’ vroegere werk ‘Forty Shades of Blue’ (2005). Dat gaat over een vrouw, Laura (Dina Korzun), die aan haar relatie met de bekende muziekproducer Alan (Rip Torn) begint te twijfelen, als diens zoon Michael (Darren Burrows) komt logeren. Volgens Sachs lijken de openingsscènes erg op elkaar. Het personage Alan in ‘Forty Shades of Blue’ wordt geïntroduceerd zoals Tomas in ‘Passages’. Sachs: “Hij is in zijn element, je schetst zijn wereld, je ziet zijn macht en het verhaal gaat erover dat hij zijn macht verliest.” Maar in ‘Passages’ vindt hij de personages gelijkwaardiger. “De machtsdynamiek is niet zo extreem in deze film”, vertelt hij. “Iedereen handelt min of meer naar zijn eigen verlangen.” Hij ziet nog een verschil: “Er zijn geen geheimen in ‘Passages’. Ik zit op een punt in mijn leven waarop ik zonder geheimen ben. Bij het maken van ‘Forty Shades of Blue’ leefde ik met veel geheimen. Ik identificeerde me met het verbodene in die film. In ‘Passages’ is niets verboden. Het is een film zonder schaamte.”

Verlangens
In ‘Passages’ gedraagt Tomas zich duidelijk heel egocentrisch. Maar gedragen Martin en Agathe, die ook bezig zijn met hun eigen verlangens en behoeften, zich niet net zo egocentrisch? “Ik denk dat iedereen wordt gedreven door zijn eigen verlangens,” zegt Sachs, “en dat wordt ook gespeeld door deze drie zeer krachtige acteurs. Ze weigeren om slachtoffer te zijn, als personage én als acteur. Iedereen is erg aanwezig in de film, iedereen heeft macht. Het drama ontstaat wanneer hun de macht wordt ontzegd, terwijl ze meer willen.” Is dan misschien de boodschap van de film dat iedereen in wezen egocentrisch is? Een resolute Sachs: “Ik zou nooit zeggen dat er een boodschap is. Er bestaat een geweldige uitspraak: “Als je een boodschap wilt verzenden, doe het dan via Western Union.”” Hij licht de personages in ‘Passages’ verder toe: “Ik denk dat iedereen vol tegenstrijdigheden zit en dat hun handelingen soms in strijd zijn met hun overtuigingen. Dat is wat interessant is aan ons allemaal: de kloof tussen onze zogenaamde moraal en onze handelingen. Ik denk niet dat dat een mislukking is, dat is gewoon menselijk.”

Plezier
Sachs verzet zich niet tegen het idee dat het filmpubliek op zoek is naar boodschappen. “Dat is wat je met kunst doet,” zegt hij, “als je probeert te vertellen hoe het je raakt. Je herleidt kunst tot een inzicht of tot iets wat belangrijk voor je is. Dus ik begrijp die impuls, maar het is echt wat je op het kunstwerk projecteert.” Hij moet denken aan een film van Kathryn Bigelow, ‘Blue Steel’, met Jamie Lee Curtis als agent. “Mijn herinnering aan die film is dat een vrouw geen pistool kan hebben, omdat een vrouw geen penis kan hebben. Dat is alles. Ik herinner me het verhaal niet, maar ik had wel een idee van waar de film over gaat. Maar dat betekent niet dat dat Bigelows bedoeling was.” Sachs heeft als filmmaker niet de ambitie om mensen ergens van te overtuigen. “Absoluut niet”, verzekert hij. “Mijn ambitie is om mensen plezier te geven. En voor mij is plezier complexiteit, diepzinnigheid, begrip en medeleven. Daarbovenop is het schoonheid, licht, kleur, structuur. Dat zijn de dingen die voor mij opwindend zijn.”

Tekst: Ester Šorm

‘Passages’ verscheen op 24 augustus 2023 in de Nederlandse filmtheaters en is vanaf 27 oktober 2023 te zien op MUBI.