Joe Speedboot (2026)

Regie: Sam de Jong | 96 minuten | drama | Acteurs: Daan Buringa, Tobias Kersloot, QiQi van Boheemen, Ramses van Hall, Chris Peters, Janni Goslinga, Rogier Schippers, Abbie Chalgoum, Julian Cruiming, Hadewych Minis, Kamran Partovi, Kevin Stayner

Tommy Wieringa’s Joe Speedboot is een absolute klassieker van de Nederlandse literatuur. Het werd niet voor niets bekroond met de F. Bordewijk-prijs en de Tzumprijs, en sleepte nominaties binnen voor de AKO Literatuurprijs, de Gouden Uil, de Libris Literatuurprijs, de Literatuurprijs Gerard Walschap en de NS Publieksprijs. Wieringa’s weelderige woordenschat, doorspekt met rijke metaforen en inventieve beeldspraak, was en is een hit bij het grote publiek. Maar Joe Speedboot mag dan een daverend succes zijn geweest, het lijkt op het eerste gezicht geen boek dat zich gemakkelijk laat vertalen naar het grote doek. Een eerdere poging mislukte in 2008 terwijl het nog in de kinderschoenen stond, maar ditmaal gaf Wieringa zijn zegen.

Het verhaal draait om Fransje Hermans (Daan Buringa) uit Lomark, die in het gras lag te mediteren toen een grote cyclomaaier boven hem opdoemde. Zoals het een goed meditant betaamt, is Fransje zo ver van de fysieke wereld verwijderd dat hij er niets van merkt. Na een coma van tweehonderdtwintig dagen ontwaakt Fransje, verlamd aan zo’n beetje alles behalve zijn rechterarm, in een Lomark dat anders is. Een Lomark met Joe Speedboot (Tobias Kersloot). Een jongeman die zijn eigen naam had verzonnen en al op jonge leeftijd bommenlegger, vliegtuigbouwer en bewegingsfilosoof bleek. Joe is alles wat Lomark niet is en zijn komst zet een verhaal in gang van vriendschap en avontuur, helden die van hun voetstuk vallen en jaloezie.

Dat verhaal is echter niet wat Joe Speedboot in de eerste plaats draagt. Het boek heeft niet echt een plot, maar wordt gedragen door de personages en vooral door de schrijfstijl. Wieringa schrijft humoristisch, intelligent en beeldend en plaatst ons in het hoofd van Fransje en in het midden van Lomark. Maar hoe vertaal je die kwaliteit naar het grote doek? Door Wieringa letterlijk te quoten. Schrijvers Jan Eilander en Daniël Samkalden hebben ervoor gekozen om Fransje, net als in het boek, het geheel te laten narreren. Elke zin een directe passage uit het boek. Ook in de dialogen wordt vaak letterlijk geciteerd uit de tekst van Wieringa.

Je kunt je afvragen of die keuze een kracht of een kruk is. ‘Joe Speedboot’ blijft erdoor dicht bij zijn bron, maar onderscheidt zich aan de andere kant weer weinig van het werk van Wieringa. Voor wie het boek kent, is het een beetje alsof je een luxe luisterboek met bewegende beelden kijkt. Sam de Jong, die met ‘Met mes’ en ‘Prins’ liet zien dat hij visueel flink uit de band kan springen en een neus heeft voor eigenzinnige cinema, houdt zich hier opvallend in. Wellicht om Wieringa niet tegen de borst te stuiten, of wellicht om de literaire puristen onder ons niet te veel te verliezen. Het maakt ‘Joe Speedboot’ tot een fraai geïllustreerde uitgave van het boek, maar niet tot een film die op eigen benen staat.

Toch zijn er momenten waarop De Jong die eigenzinnigheid wél toelaat. Wanneer dat gebeurt, is ‘Joe Speedboot’ op zijn best. De arm van Fransje is tot hilarische proporties opgeblazen. Dat zijn de momenten waarop De Jong het absurdisme van Wieringa’s wereld vangt en waarop je je als kijker afvraagt hoe de film had gevoeld als hij die vrijheid nog vaker had genomen. Nog wat vaker dat absurdisme had opgezocht.

Uiteindelijk zijn het echter de drie centrale optredens die de film maken of breken, en met Buringa in de spits en Kersloot en QiQi van Boheemen (PJ) op de flanken is zo’n beetje elke kans raak. Als je niet beter had geweten was het geen verrassing geweest om erachter te komen dat Wieringa’s Fransje was geschreven met Daan Buringa in het achterhoofd. Niets is natuurlijk minder waar, maar het illustreert in welke mate Buringa Fransje belichaamt. Kersloot is werkelijk de personificatie van de ongrijpbare en mythische Joe. Van Bohemen speelt PJ als het raadsel dat zo ook in het boek altijd een beetje blijft. Het middelpunt van verlangen en de kiem van rivaliteit.

‘Joe Speedboot’ is een verfilming die zijn bronmateriaal met zichtbaar respect behandelt, maar zich er ook moeilijk van losmaakt. Bij vlagen weet De Jong het absurdisme van Wieringa goed te vangen, maar op het grote doek het allemaal wel iets extravaganter gemogen. De Jong durft de sprong die Joe zonder twijfel had genomen, niet aan. Desalniettemin houden de sterke optredens en Wieringa’s humoristische schrijfstijl ‘Joe Speedboot’ fier overeind.

Jelco Leijs

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 12 maart 2026