Kruisbestuiving in architectuur (2026)

Regie: Frans Leidelmeijer, Bie Muusze | 72 minuten | documentaire

In deze documentaire neemt kunsthistoricus en kunsthandelaar Frans Leidelmeijer, bekend van ‘Tussen Kunst en Kitsch’, je mee langs monumenten in Nederland en Indonesië en toont de kruisbestuiving van die culturen, zichtbaar in verschillende bouwstijlen aan het eind van de koloniale periode (1900-1940). Amsterdamse School-architecten van het eerste uur Jo van der Mey, Michel de Klerk en Piet Kramer lieten zich in hun bouwwerken in de eerste helft van de twintigste eeuw inspireren door de vormen van de Borobodur-tempel op Java, zo blijkt al snel in de film.

Het imposante silhouet van zendstation Radio Kootwijk op de Veluwe, is te herkennen in Indonesische overheidsgebouwen; volkswoningcomplex Het Schip in Amsterdam, en andere woongebouwen van de Amsterdamse School, hebben vloeiende lijnen die geïnspireerd zouden zijn door hindoeïstische tempels in toenmalig Nederlands-Indië, betoogt Leidelmeijer. Redelijk overtuigend in de details; niet altijd in de context: de invloed van niet-westerse culturen op modernistische kunstvormen uit zich in de werken van schilders als Gauguin en Picasso, maar organische vormen hadden vroeg-twintigste-eeuwse architecten als Gaudi al toegepast.

‘Kruisbestuiving in architectuur’ lijkt af en toe in herhaling te vallen, en is een beetje schools aangepakt. Dat is niet erg. De documentaire zou ook goed in een architectuurmuseum vertoond kunnen worden. Verwacht ondanks de lengte (ruim 70 minuten) geen dramatische opbouw. ‘Kruisbestuiving in architectuur’ is vooral cumulatief overtuigend opgezet. De docu past in de huidige trend van behoefte aan culturele inclusiviteit – zoals bekend achterstallig onderhoud in de Nederlandse koloniale geschiedschrijving. En verteller Leidelmeijer, geboren in Bandoeng, heeft zelf een biculturele achtergrond.

Jan-Kees Verschuure

Waardering: 3

Bioscooprelease: 23 april 2026