La machine à écrire – La machine à écrire et autres sources de tracas (2024)

Regie: Nicolas Philibert | 72 minuten | documentaire

Dat de typmachine tot de bronnen van ergernis behoort, is geen mysterie. Ze oogt functioneel, maar onder haar plastic huls schuilt een complex mechanisme. Een eenvoudige ingreep van twee reparateurs die een machine weer tot leven wekken, wordt een metafoor voor de fragiele processen van geestelijke genezing en menselijke verbondenheid. Aan symboliek is er geen gebrek in ‘La machine à écrire’. Het is ontroerend om te zien hoe een slapend mechanisme, door een kleine dosis menselijke aandacht, opnieuw in beweging komt, zowel bij de apparaten als bij de patiënten.

“De stilte bonkt in je hoofd.” Daarom klampt een patiënte zich vast aan haar cd-speler. Een andere bewoner schrijft elke dag een nieuw gedicht om zijn ideeën te kunnen blijven uiten. Ook al worden ze nooit gelezen. Met ‘La machine à écrire’ voltooit Nicolas Philibert zijn trilogie die begon met ‘Sur l’Adamant’ en werd verdergezet in ‘Averroès & Rosa Parks’. In dit laatste deel volgt hij enkele figuren uit de eerdere films tot in hun huizen, waar hij zich aansluit bij doe-het-zelvers en klanten die plots met alledaagse problemen of defecte toestellen geconfronteerd worden.

Philiberts documentaire presenteert zich als een stille epiloog binnen zijn triptiek van de psychiatrische zorg. Het werk behoudt zijn authenticiteit door lange, ononderbroken opnames te tonen waarin niets geënsceneerd lijkt. Het is een kunst om echte mensen, geen personages, zichzelf te laten openbloeien voor de cameralens, zonder hen in een narratief te dwingen. Toch voelt de montage meestal aan als een notitieboek van de regisseur met losse notities en onafgewerkte observaties.

De metafoor van de kapotte toestellen is mooi, maar niet voldoende om de aandacht te dragen. De documentaire vergt veel goodwill van de kijker. Het lijkt soms wel dat de camera zelf vastloopt in een mechanische lus van herhaling en verveling. Als slotdeel van een trilogie heeft de film de charme van een zacht, persoonlijk gebaar van afsluiting. Maar als zelfstandige documentaire blijft hij moeilijk overeind. De insteek is eerlijk, de portretten zijn boeiend, maar de ervaring voor de kijker blijft klein.

Philiberts humanisme is onmiskenbaar, maar ‘La machine à écrire’ voelt uiteindelijk meer als een voetnoot, zacht en charmant, maar te licht om diep te raken.

Stef Roefs

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 14 augustus 2025
DVD-release: 14 januari 2026