Michael (1924)

Regie: Carl Theodor Dreyer | 93 minuten | drama, romantiek | Acteurs: Walter Slezak, Benjamin Christensen, Nora Gregor, Alexander Murski, Grete Mosheim, Didier Aslan, Robert Garrison, Max Auzinger, Karl Freund, Wilhelmine Sandrock, Eugène de Klotz

De aspirant-kunstenaar Michael (Walter Slezak) is de grote muze van de meesterschilder Claude Zoret (Benjamin Christensen). De jongeman stond al model voor meerdere schilderijen. Maar hun liefdevolle relatie verandert sterk wanneer Zoret een opdracht aanneemt van de berooide gravin Lucia Zamikow (Nora Gregor). Tijdens bezoekjes voor het poseren ontstaat er tussen de gravin en Michael meer dan alleen warme gevoelens.

Zoret ziet niet in dat zijn muze zich van hem verwijdert. Bovendien vermoedt Zorets vriend, de cynische journalist Charles Switt (Robert Garrison), dat Michael uit financieel gewin misbruik maakt van de gevoelens die de oude man voor hem koestert. Vanaf het allerbegin hangt er een confrontatie tussen de twee mannen in de lucht waar ze beide niet ongeschonden uit zullen komen. Omdat de film ‘Michael’ ruim de tijd neemt om relaties te schetsen, is de film over het verlangen naar de ander zowel genuanceerd als dat het onderhuids kruipt.

Voor zijn zesde film baseerden de Deense regisseur Carl Theodor Dreyer en scenarist Thea Von Harbou zich op Herman Bangs roman “Mikaël” (1902). Ondanks dat Dreyer in essentie een roman en een film als sterk verschillende kunsten beschouwde, was hij naar eigen zeggen trouw aan het boek gebleven. De liefde tussen de twee mannen en de vrouw beweegt zich tussen de regels door, ondersteund door de afgewogen close-ups waar Dreyer patent op kreeg. Om die het best te laten werken vroeg hij de acteurs ingetogen te acteren.

Vanaf ‘Michael’ besloot Dreyer om zich in de filmkunst geheel te richten op de psychologische kant van zijn filmonderwerpen. Daarom was casting cruciaal in zijn ogen. Voor ‘Michael’ kwam de regisseur uit bij een mix van ervaring en aankomend talent. Benjamin Christensen als Zoret was een gelauwerde filmmaker met een enkele grote successen in de jaren tien. Dreyer keek tegen hem op en deze man stond nu op zijn set. Het is zoals Ingmar Bergman regisseur Victor Sjöström castte in ‘Wilde aardbeien’ (1957). Daarentegen had de jonge Walter Slezak als Michael pas zijn tweede filmrol te pakken. Wonderwel levert het een overtuigend geheel op.

De muziekscore, waarvan er voor ‘Michael’ verschillende zijn (komt vaker voor bij zwijgende films), weet de juiste snaar te raken. Daarnaast had Dreyer beschikking over de innovatieve Duitse cameraman Karl Freund (die ook een bijrolletje als de kunsthandelaar LeBlanc heeft). Freund werkte onder meer samen met de regisseurs Wilhelm Friedrich Murnau (‘Der letzte Mann‘ (1924)) en met Fritz Lang (‘Metropolis’ (1927)). Bovendien stond Universum Film AG (Ufa), het grootste filmbedrijf tijdens de Weimar-periode, pal achter het Deense regietalent en bespaarde het kosten nog moeite op de aankleding van de sets en de hoeveelheid tijd die Dreyer mocht draaien. Dit zie je er nog altijd aan af. Zeker in een tijd waarin het woord nog zwijgend is, is ‘Michael’ opmerkelijk meerstemmig in zijn blik.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5