Mickey: The Story of a Mouse (2022)

Regie: Jeff Malmberg | 89 minuten | documentaire

Waar ter wereld je ook komt, overal kennen ze Mickey Mouse. Het iconische muisfiguurtje viert in 2028 zijn honderdste verjaardag. Het is bijna niet voor te stellen dat er een tijd is geweest dat Mickey er niet was. Voor een tekenfilmfiguur heeft hij best een bewogen geschiedenis, zo leert de documentaire ‘Mickey: The Story of a Mouse’ (2022) ons. Het had niet veel gescheeld of de hele wereld had aan de voeten van een konijn gelegen in plaats van die van een muis. Walt Disney had eind jaren twintig namelijk grootse plannen met Oswald, the Lucky Rabbit. Maar de rechten van dat tekenfilmfiguurtje bleken bij Charles Mintz van Universal Pictures te liggen, dus werden Disney en zijn stertekenaar Ub Iwerks gedwongen een ander personage te ontwikkelen. Dat werd Mickey Mouse, die zich voor het eerst aan de wereld introduceerde in de charmante short ‘Steamboat Willie’ uit 1928. Het filmpje was pionierswerk van Disney, want het was de eerste in zijn soort met geluid (Disney zou later op nog veel meer vlakken de eerste worden).

In ‘The Story of a Mouse’ neemt regisseur Jeff Malmberg de kijker mee langs de geschiedenis van Mickey Mouse. Rode draad is de ontwikkeling van een gloednieuwe Mickey-short door de ervaren animators Eric Goldberg, Mark Henn en Randy Haycock. In dat filmpje haalt Mickey zelf herinneringen op aan zijn bijna 100-jarige geschiedenis, waarna hij in een soort vortex gezogen wordt en transformeert in al die verschillende versies van zichzelf. Een leuke en toepasselijke manier om de documentaire te boekstaven, waarbij het een gelukje is dat de in vrolijke Disney-overhemden gestoken Goldberg zo’n aanstekelijk enthousiasme etaleert. Malmberg neemt in zijn film de stelling aan dat de geschiedenis en de persona van Mickey Mouse grotendeels gelijk oploopt met die van zijn schepper: Mickey als allegorie van de persoon Walt Disney. De animatiemagnaat kwam uit een armlastig gezin in de Midwest, die dankzij zijn bevlogen ondernemerschap doorontwikkelde tot een strijdbare en vernuftige zakenman en pionier die zich na de ongelukkige Oswald-episode oprichtte en met de creatie van Mickey keihard terugsloeg. Want wie heeft het vandaag de dag nog over Oswald? Disney is de personificatie van de Amerikaanse droom, de alleman die het weet te maken in de wereld. En Mickey is dat zodoende ook.

De documentaire toont hoe Mickey niet alleen uiterlijk een transformatie onderging (van een vereenvoudigde samensmelting van cirkels tot een complexere, vloeiende verschijning) maar tevens in karakter. Zo stelt Rebecca Cline van de Walt Disney-archieven dat Mickey gedurende de jaren dertig, toen de VS gebukt ging onder de Great Depression, ingezet werd als stimulans voor vindingrijkheid en moraal. ‘Er waren enkele bedrijven die op de rand van faillissement stonden, maar door Mickey gered werd van de ondergang.’ Wellicht is dat al te veel eer, maar we kijken immers naar een door Disney geproduceerde documentaire over een door Disney als uithangbord geëxploiteerd tekenfilmfiguurtje. De kans dat de zaken mooier gemaakt worden dan ze zijn is dus alom aanwezig. Interessanter is de periode die op de jaren dertig volgde. In de jaren veertig trok Mickey namelijk ten strijde in de Tweede Wereldoorlog. Dat hij werd ingezet in propagandafilmpjes geloven we allemaal wel, maar Malmberg toont ook beelden zien van concentratiekampen in Polen, waar tekeningen van Mickey zijn teruggevonden. Ook zien we pagina’s uit een boekje van de Franse kunstenaar Horst Rosenthal, waarop de muis zelf tussen de joodse gevangen opgesloten zit in een concentratiekamp. Aan het einde van de rit besluit Mickey dat hij toch liever niet joods wil zijn. Hij tekent zichzelf opnieuw, ontsnapt uit het kamp en loopt terug naar Amerika. Mickey ontsnapt, maar wat we niet zien is dat de arme kunstenaar werd geëxecuteerd door de nazi’s. Extra wrang is dat de controverse rond Walt Disney, die zich meermaals antisemitisch uitliet, geheel buiten beschouwing wordt gelaten.

Een ander minder leuke bladzijde in de historie van Mickey Mouse gaat over de dreigementen die eind jaren tachtig richting drie kinderdagverblijven in Florida werden geuit vanwege illegaal gebruik van de beeltenissen van de geanimeerde muis en zijn vriendjes. Tot een rechtszaak kwam het (gelukkig) niet, maar het beeld van Mickey als symbool voor gretig kapitalisme is door deze zaak alleen maar sterker geworden. ‘Mickey is een van de populairste personages in de wereld. Al doende hebben we moeten leren hoe hiermee om te gaan’, prevelt Cline in de documentaire. Niet bepaald een bevredigend antwoord. Een antwoord dat alleen maar meer vragen oproept: als Mickey van ons allemaal is, waarom mag The Walt Disney Company ons dan verbieden om zijn afbeelding te gebruiken? In de jaren die volgden werd het bedrijf Disney alleen maar groter en machtiger, waarin meer en meer geld omgaat. Met die arme Mickey als het alomtegenwoordige boegbeeld van die ordinaire hebzucht. Wat had Walt Disney er zelf van gevonden dat het imago van zijn geliefde alter ego zo te grabbel wordt gegooid?

‘Mickey: The Story of a Mouse’ geeft soms een wat al te rooskleurig beeld van de handel en wandel van Disney, maar dat was te verwachten van een documentaire die gefinancierd wordt door zijn onderwerp. Zelfs als Malmberg kritischer had willen zijn, hadden die harde noten de montageruimte waarschijnlijk niet overleefd. De duistere episodes uit de historie van de muis worden niet onbesproken gelaten, maar slechts lichtjes aangestipt. Daardoor blijft de film braafjes aan de oppervlakte. De bijdragen van archivarissen, onderzoekers, schrijvers, kunstenaars en enkele anonieme Disney-fanaten variëren van fascinerende en verrijkende wetenswaardigheden tot nietszeggende kreten. Vooral de tekenaars leveren waardevolle bijdragen. Zij laten bovendien zien hoe prachtig dat ambachtelijke vak van animator (met de hand!) toch is. De liefde en passie van Goldberg en zijn kompanen, daarin schuilt de ware magie van Mickey Mouse.

Patricia Smagge

Waardering: 3

VOD-release: 18 november 2022 (Disney +)