Niki de Saint Phalle – Niki (2024)

Regie: Céline Sallette | 99 minuten | biografie, drama | Acteurs: Charlotte Le Bon, John Robinson, Damien Bonnard, Judith Chemla, Alain Fromager, Virgile Bramly, Grégoire Monsaingeon, Nora Arnezeder, John Fou, Quentin Dolmaire, Hugo Brunswick, Éric Pucheu, Xavier de Guillebon, Romain Sandère, Arthur Choisnet, Léo Dussollier, Maxime Saint-Jean, Olivia Ross, Samuel Doux, Thomas Silberstein, Mélissa Laveaux, Marie Zabukovec, Pierre X Garnier, Andrew Gordon, Juliette Thierée, Charles Templon, Pablo Tomek, Manon D’Arpa, Alice Laffargue, Ulysse Cathala, Pasquale D’Inca, Lili Poli, Romane Bohringer, Tania Dolique, Alice Dolique, Cédric Weber, Maxime Ricard, Leon David Salazar, Colette Cabanis Walter, Charles Gabriel, Arturo Giusi, Sol Schepard, Laure Boulinguez, Lucas Faulong, Zélie Bellancourt, Kessy Huebi-Martel, Joseph Dechelette, Louis Legall-Zatko, Martin Wangermee, Jérôme Arrighi, Flora Bonnet, Nora Kamm

‘Niki de Saint Phalle’ van Céline Sallette (Frankrijk, 1980) gaat over het leven van de spraakmakende performer Niki de Saint Phalle. De Frans Canadese Charlotte le Bon speelt een fantastische Niki. Zij vormt samen met de Amerikaan John Robinson (1985), die haar eerste man Harry Mathews speelt en de Fransman Damien Bonnard, die haar tweede man – de beroemde Zwitserse kunstenaar Jean Tinguely – speelt een ijzersterk trio waardoor deze prachtige film gemakkelijk overeind blijft. Dit, ondanks de zware onderwerpen die op tafel worden gegooid.

Catherine Marie-Agnès Fal de Saint Phalle (Niki) werd geboren in het chique Neuilly-Sur-Seine in 1930 in een aristocratisch gezin met een Amerikaanse moeder en een Franse vader. Ze bracht het grootste deel van haar jeugd door in New York. Ze trouwde met de schrijver Harry Matthews en kreeg met hem twee kinderen. In 1951 keerde het gezin terug naar Parijs. Al gauw werd ze daar opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Door het maken van collages en schilderijen overwon ze daar haar geestesziekte. Achteraf zou dit het begin blijken te zijn van een zeer vruchtbare artistieke carrière.

In een biopic als deze blijkt dat de jeugdherinneringen van de hoofdpersoon Niki en haar traumatische ervaringen van cruciaal belang zijn voor een beter begrip van de artistieke carrière van Niki. De vorm waarin ‘Niki de Saint Phalle’ is geschoten speelt daar op in. We worden veelvuldig geconfronteerd met flashbacks, voornamelijk uit haar jeugd, en over haar relatie met haar vader.

‘Niki de Saint Phalle’ laat zien welke invloed deze gebeurtenissen op haar werk hebben gehad in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw. Ook zien we welke persoonlijkheden in haar nabijheid een doorslaggevende invloed op haar hebben gehad. Dat geldt in de eerste plaats voor haar tweede echtgenoot Jean Tinguely. Deze Zwitser geniet nog steeds wereldwijde bekendheid met zijn ‘nutteloze’ machines en de door hem (en sommige ook in samenwerking met Niki) ontworpen fonteinen met rijkelijk spuitende en heen en weer drijvende objecten. Voor wie meer wil weten is een bezoek aan het prachtige Tinguely museum in Bazel de moeite waard. Daar staan grote en kleine machines wier doel het is om daar te staan en niets te doen. De machines zijn prachtig en ingenieus. Zij zetten de mens aan het denken. In Nederland staan enkele van zijn werken het museum Kröller-Müller.

Hij was ook één van de stichters van het ‘Nouveau Realisme’, een kunststroming waar Niki zich later bij zou aansluiten. Vanuit een kunsthistorisch perspectief is ‘Niki de Saint Phalle’ een interessante film omdat de rol van Niki de Saint Phalle wordt benoemd in de kunst van de jaren vijftig en zestig. De film is ook boeiend omdat ‘Niki de Saint Phalle’ laat zien hoe zij tot haar baanbrekende kunst kwam en welke historische gebeurtenissen in haar leven de belangrijkste triggers waren.
De film zit zit vernunftig in elkaar. Opvallend zijn de prachtige split-screen shots die verschillende malen voorkomen. Céline Sallette heeft daar briljante shots van gemaakt.

Daarnaast is ‘Niki de Saint Phalle’ interessant vanwege de gelaagdheid. De film is gelardeerd met soms amper zichtbare symboliek. Een voorbeeld van dit laatste is een verwijzing naar de filosoof van de nouveau realisten, Yves Klein, als Niki bezig is een verfmengsel te maken dat indigo blauw is, het indigo blauw (door Yves Klein zelf genoemd ‘Yves Klein Blauw’) waarmee hij beroemd is geworden.

Ronduit ontroerend is het moment waarop Niki als performer op een expositie de bezoekers de gelegenheid biedt om pijltjes te gooien naar een bord, waarbij de werpers zich mogen voorstellen dat de pijltjes gegooid worden naar iemand die ze verafschuwen. Als een stel jonge jongens langskomt, en één van hen begrijpt waarom het te doen is, begint deze fanatiek pijltjes te gooien. Als zijn broer aan Niki vertelt dat hij waarschijnlijk aan hun vader heeft gedacht valt bij haar het kwartje. Het brengt haar eigen vader in haar herinnering en de rol die hij heeft gespeeld in haar jeugd.

Céline Sallette heeft met deze eerste speelfilm een prachtig productie afgeleverd die een mooie variatie heeft in filmbeelden, flash-backs, split-screens, mooie decors en interessante locaties. Zij biedt ook een fascinerende inkijk in het leven van Niki de Saint Phalle in de periode 1950 – 1970 en in haar sociale omgeving. John Robinson als haar eerste man Harry en Damien Bonnard als Jean Tinguely zetten elk op geheel eigen wijze prachtige mannen neer met excellent acteerwerk. Een aanrader met een goede mix van romantiek en historisch en artistiek belang.

Ton IJlstra

Waardering: 4.5

Bioscooprelease: 5 juni 2025