One Life (2023)

Recensie One Life CinemagazineRegie: James Hawes | 110 minuten | biografie, drama | Acteurs: Anthony Hopkins, Helena Bonham Carter, Romola Garai, Lena Olin, Jonathan Pryce, Johnny Flynn, Adrian Rawlins, Samantha Spiro, Marthe Keller, Alex Sharp, Ziggy Heath, Nick Blakeley, Tom Glenister, Ffion Jolly, Henrietta Garden, Matilda Thorpe, Juliana Moska

De afgelopen tien à vijftien jaar ging er geen week voorbij of er draaide wel een superheldenfilm in de bioscopen: mannen, en hier en daar ook vrouwen, in lycra pakken met bovennatuurlijke krachten die de wereld behoeden voor dood en verderf. Het is ultieme popcornvermaak. Je zou bijna vergeten dat we in het dagelijks leven ook te maken hebben met superhelden. Die herken je echter niet aan hun supersonische outfit, ze zijn doorgaans niet enorm gespierd en vliegen kunnen ze al helemaal niet. Sterker nog, ze zien er vaak heel doorsnee uit. Dat ze hun leven in de waagschaal hebben gesteld om tientallen, soms honderden anderen te redden, dat zie je er aan de buitenkant niet aan af. Deze échte helden krijgen bovendien lang niet altijd bij leven de credits voor wat ze hebben gedaan. En van sommige van deze helden heb je wellicht nog nooit gehoord. Hun verhaal verdient het echter om verteld te worden. Net als Iron Man, Spider-Man en Captain America verdienen hun daden een eigen film. Oskar Schindler kreeg een prachtige film (‘Schindler’s List’, 1993), net als Gandhi (1982) en Paul Rusesabagina (‘Hotel Rwanda’, 2005). En nu heeft ook Nicky Winton zijn eigen film. Zegt die naam je niets? Hoog tijd dat daar verandering in komt!

‘One Life’ (2023) vertelt Nicky’s verhaal, verdeeld over twee tijdlijnen. De op de effectenbeurs werkzame Brit besluit in 1938 – hij is dan 29 jaar – een week vrijwilligerswerk te gaan doen in Praag. Enkele weken eerder was het Verdrag van München getekend, waarin staat dat Hitler de Tsjechische regio Sudetenland – waar veel Duitsers wonen – bij het Duitse Rijk mag voegen. De Britten, Fransen en Italianen hoopten daarmee de vrede te kunnen bewaren met Hitler, maar inmiddels weten we wel beter. In Praag ontmoet Winton (Johnny Flynn) tientallen families die Duitsland en Oostenrijk ontvlucht zijn vanwege het Nazi-regime. Ze leven onder erbarmelijke omstandigheden, met amper een dak boven hun hoofd of iets te eten, en constant in de angst dat de Nazi’s Praag binnen zullen dringen. Nicky besluit niet langer lijdzaam toe te kijken, maar zelf in actie te komen. In samenwerking met Doreen Warriner (Romola Garai), hoofd van het Britse comité van vluchtelingen uit Tsjechoslowakije (BCRC), en zijn moeder Babette (Helena Bonham-Carter), zelf een Duits-Joodse migrant, zet hij alles op alles om Joodse kinderen vanuit Praag naar het Verenigd Koninkrijk te smokkelen. Hij krijgt daarbij te maken met bureaucratische hobbels – de reis gaat via Hoek van Holland en de Nederlandse regering weert Joodse vluchtelingen sinds de Kristallnacht – en moet op zoek naar sponsors en pleeggezinnen voor de kinderen die eenmaal in Engeland zijn aangekomen. Het is een race tegen de klok, omdat het onduidelijk is hoe lang de grenzen nog open zullen blijven en wanneer de Nazi’s zullen binnenvallen.

De tweede tijdlijn volgt Winton vijftig jaar later, nu gespeeld door tweevoudig Oscarwinnaar Anthony Hopkins. Zijn vrouw Grete (Lena Olin) vraagt hem zijn bureau eens op te ruimen. Daarbij stuit hij op oude documenten van zijn werk voor het BCRC, vol foto’s en lijsten met de namen van kinderen die hij in veiligheid wilde brengen. Ook al wist hij uiteindelijk maar liefst 669 kinderen naar het Verenigd Koninkrijk te brengen, Nicky blijkt zich nog altijd schuldig te voelen over het feit dat hij niet nog meer kinderen heeft kunnen redden. Tijdens een lunch met zijn oude vriend Martin (Jonathan Pryce), eveneens betrokken bij de reddingsoperatie, vraagt hij zich hardop af wat hij met al die documenten moet doen. Enerzijds wil hij het schenken aan een Holocaust Museum, maar aan de andere kant vindt hij het ook belangrijk om zijn papieren te gebruiken om aandacht te vragen voor de huidige vluchtelingenproblematiek. Uiteindelijk belanden de boekwerken bij een journalist, die direct ziet dat Nicky een heel bijzonder verhaal te vertellen heeft en hem, zonder dat Nicky het beseft, dé mogelijkheid biedt om zijn schuldgevoel van zich af te schudden en zijn daden in een nieuw daglicht te stellen.

Winton wordt vaak de ‘Britse Schindler’ genoemd en de titel van zijn biopic verwijst eveneens naar ‘Schindler’s List’, waarin het Hebreeuwse gezegde ‘Hij die één leven redt, redt de hele wereld’ meer dan eens voorkomt. ‘One Life’ is echter een compleet andere film dan ‘Schindler’s List’, al worden beide gedragen door sterke hoofdrollen. ‘One Life’, gebaseerd op de door Wintons dochter Barbara geschreven biografie ‘If It’s Not Impossible… The Life of Sir Nicholas Winton’, werd geregisseerd door James Hawes, die wel veel televisiewerk op zijn naam heeft maar voor wie dit pas de eerste speelfilm is. Het verklaart waarom ‘One Life’ af en toe aanvoelt als een tv-film – met name in de scènes die zich in de jaren 30 afspelen – en nogal schematisch van opzet is (ondanks de twee tijdlijnen). Gelukkig kan Hawes rekenen op een geweldige cast, met niet alleen Hopkins maar ook Flynn en Bonham-Carter in topvorm. Flynn en Hopkins vullen de twee kanten van Winton mooi aan; de eerste als de jonge, gedreven en haast obsessieve man die met alles wat hij in zich heeft anderen wil helpen, de tweede als de oudere, geleefde versie van diezelfde man, die geplaagd wordt door het gevoel dat hij niet genoeg geholpen heeft. Aandacht vragen voor wat hij gedaan heeft, lijkt niet in hem op te komen. Sterker nog, in de loop der jaren heeft hij het allemaal weggestopt, zichzelf wijsmakend dat iedereen in zijn positie hetzelfde gedaan zou hebben. Er te veel over nadenken zou hem alleen maar meer laten denken aan degenen die noodgedwongen moesten achterblijven.

Over de Tweede Wereldoorlog zijn natuurlijk al honderden films gemaakt en hoewel het verdriet, de impact en de weerzinwekkendheid van het naziregime nooit zal wennen, wordt het voor filmmakers steeds lastiger om zich te onderscheiden van de rest. Hawes blijft veilig in zijn tv-film modus, waardoor ‘One Life’ ondanks de sterke performances lang blijft steken in middelmatigheid. Pas in de scènes waarin Winton zelf beseft wat hij eigenlijk allemaal gedaan heeft, en hoeveel mensenlevens hij direct én indirect gered heeft, wordt de kijker er echt in meegesleurd, in een memorabele, waargebeurde scène waarin Winton te gast is in het BBC-televisieprogramma ‘That’s Life!’. Een programma dat door zijn echtgenote wordt afgedaan als klef en smakeloos, maar het is juist die ongegeneerde sentimentaliteit die net zo hard bij de kijker binnenkomt als bij Winton zelf. Zie het dan maar eens droog te houden!

Patricia Smagge

Waardering: 3

Bioscooprelease: 4 januari 2024