Orwell: 2+2=5 (2025)

Regie: Raoul Peck | 119 minuten | documentaire | Voice-over: Damian Lewis

De dystopische roman ‘1984’ van George Orwell beschrijft een staat onder leiding van Big Brother, waarin burgers in al hun bewegingen worden gevolgd. Het boek uit 1949 baseerde zich uiteraard op de totalitaire staten die in de periode tussen de wereldoorlogen in Duitsland en de Sovjet Unie waren ontstaan.

Een waarschuwing voor de westerse landen was het, en er werd in het echte jaar des heren 1984 een beetje meewarig over gedaan; al hadden bands als de Eurythmics met het gelijknamige nummer nog aardig succes, en zwengelde de wapenwedloop de doemgevoelens nog even aan, de impact van het boek nam fors af na de val van de Berlijnse Muur.

We kennen ‘1984’ natuurlijk ook nog vanwege het tv-concept Big Brother; de voorspellende waarde van de roman heeft nooit zeggingskracht verloren. En nu is er ‘Orwell: 2+2=5’ van de in Hollywood residerende Haïtiaanse regisseur Raoul Peck. Die staat bekend om sterk politiek geladen docu’s, zoals het in 2017 voor een Oscar genomineerde ‘I Am Not Your Negro’.

De titel van deze documentaire verwijst naar het principe uit de Orwell-filosofie, dat politiek leiders hun volgelingen willen doen geloven dat twee plus twee vijf is. Veel fantasie is niet nodig om daar enkele hedendaagse leiders voor te nomineren; ‘Orwell 2+2=5’ is echter vooral een krachtig visueel statement.

Peck verwijst bijvoorbeeld, met een verbinding van enkele historische feiten met literaire meesterwerken, naar het effect dat romans als ‘For Whom the Bell Tolls’ van Ernest Hemingway en ‘Jane Eyre’ van Charlotte Brontë hadden op de westerse cultuur. Pecks boodschap is sowieso overtuigend, de visualisatie door het rollen van plaatjes als in een fruitautomaat, zeer geslaagd.

Minder in uitvoerende zin is de Discovery Channel-achtige voice-over die George Orwell tot leven wekt (Homeland-acteur Damian Lewis). In de vorm dan: de vaart in de docu, en de schoolse aanpak van de wereldgeschiedenis, houden de documentaire in leven. Het zou geen kwaad kunnen ‘Orwell 2+2=5’ in de geschiedenislessen of bij maatschappijleer te vertonen.

Jan-Kees Verschuure

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: IDFA 2025
Bioscooprelease: 4 december 2025