Our Land – Nuestra tierra (2025)

Regie: Lucrecia Martel | 122 minuten | documentaire

Vanuit een ruimtestation zweeft de camera over de aarde. Onder de klanken van een klassiek koor glijden bossen en bergketens voorbij, totdat de muziek ongemerkt overgaat in Argentijnse volksmuziek. We dalen af naar een stoffig voetbalveld waar meisjes in nationale shirts een wedstrijd spelen, moeders langs de lijn staan en het leven zijn gewone gang lijkt te gaan. Even later worden bezoekers gefouilleerd, identiteitsbewijzen ingenomen en sluiten de deuren van een streng bewaakte rechtszaal. Vanuit de ruimte lijkt de aarde van niemand. Eenmaal geland blijkt ieder stukje grond ineens van iemand te zijn.

Dat is de beweging waarmee Lucrecia Martel haar eerste documentaire opent. Niet de vraag wie de 68-jarige Javier Chocobar in 2009 doodschoot staat centraal, maar hoe drie gewapende mannen überhaupt konden geloven dat zij het land van de Chuschagasta-gemeenschap mochten opeisen. De moord is voor Martel niet het begin van het verhaal, maar het gevolg van een geschiedenis die veel verder teruggaat. Veertien jaar werkte ze aan ‘Our Land’ (‘Nuestra tierra’), opgebouwd rond de rechtszaak die pas negen jaar na de moord plaatsvond.  

Aanvankelijk lijkt de film zich in de traditie van de grote rechtbankdocumentaires te plaatsen. Martel introduceert de familie Amín opvallend terughoudend: een gepensioneerde politieman, een boer, vaders zonder strafblad die vertellen hoe de beschuldigingen hun levens hebben ontwricht. Zelfs als buitenstaander blijf je nog even zoeken naar de positie die de film wil innemen. Totdat amateurbeelden van de confrontatie opduiken. Iemand probeert een foto te maken. Een pistool verschijnt in beeld. Er klinken schoten. De camera valt op de grond. De korrelige beelden zijn niet alleen het belangrijkste bewijsmateriaal in de rechtszaak, maar behoren ook tot de meest aangrijpende momenten van de documentaire.

Vanaf dat moment blijkt de rechtszaak vooral het vertrekpunt van Martels film. De aandacht verschuift naar de Chuschagasta, een inheemse gemeenschap die al generaties in het noordwesten van Argentinië leeft en het betwiste land als haar thuis beschouwt. Via voice-overs, archieffoto’s en dronebeelden reconstrueren nabestaanden hun geschiedenis. Ze vertellen over de suikerplantages waar velen werkten, over de huizen waarin generaties opgroeiden, over feesten, rituelen en een verleden dat langzaam uit de officiële geschiedenis verdween. De archieffoto’s behoren zonder twijfel tot de mooiste beelden van ‘Our Land’. Geen illustraties, maar foto’s die een gemeenschap haar gezicht teruggeven. Langzaam verdwijnen de Chuschagasta uit de categorie ‘slachtoffers’ en worden het mensen van vlees en bloed, een gemeenschap waar je als kijker bijna vanzelf genegenheid voor voelt.

Juist omdat Martel daarin zo overtuigend is, dringt zich ongemerkt ook een andere gedachte op. Wat als dezelfde filmische middelen ook waren toegepast op de familie Amín? Niet om de moord te relativeren of de schuldvraag te vertroebelen, maar om zichtbaar te maken hoe krachtig cinema empathie kan opwekken. Ook zij hebben een jeugd gehad, familiealbums, kinderen en herinneringen. Door alleen de Chuschagasta een persoonlijk verleden te geven, heeft de film haar perspectief al gekozen voordat de rechtbank uitspraak doet. Dat is geen verwijt, maar wel een keuze die de manier bepaalt waarop we naar dit conflict kijken.

Misschien is het meest verrassende aan ‘Our Land’ uiteindelijk iets waar Martel zelf nauwelijks nadruk op legt: de Argentijnse rechtszaal. Verdachten en nabestaanden zitten nauwelijks een meter van elkaar verwijderd. Er wordt geschreeuwd, geïntimideerd en geëmotioneerd, terwijl een bode tussendoor koffie en sinaasappelsap rondbrengt. Het heeft iets wonderlijk alledaags, alsof een buurthuis zich plotseling over leven en dood moet uitspreken. Juist die observaties blijven hangen, omdat ze niets hoeven uit te leggen.
Naast de archieffoto’s grijpt Martel iets te vaak naar dronebeelden die de bergen en valleien van Tucumán in monumentale panorama’s veranderen. Ze zijn prachtig, maar ook een wel erg gemakkelijk stijlmiddel; eenmaal in de lucht oogt ieder landschap onmiddellijk indrukwekkend. Ironisch genoeg is het mooiste dronebeeld juist het enige dat niet door haar is geregisseerd. Halverwege wordt een van de drones door een vogel uit de lucht geslagen en even later weer losgelaten, alsof ook hij er genoeg van had.

‘Our Land’ begint als een documentaire over een moordzaak, maar ontwikkelt zich langzaam tot een portret van een gemeenschap en haar geschiedenis. Die rechtszaak speelt zich volledig af in het heden, maar juist dat heden blijft opvallend afstandelijk. De warmte zit in het verleden: in de archieffoto’s, de herinneringen, de voice-overs en de prachtige landschappen. Daar ontstaat de intimiteit, daar krijgen de Chuschagasta hun gezicht terug. Het heden daarentegen blijft vooral een plaats van procedures en conflict. Misschien wringt ‘Our Land’ uiteindelijk juist daarin: de gemeenschap die Martel zo liefdevol reconstrueert, leren we vooral kennen zoals zij was, veel minder zoals zij vandaag is.

Martijn Smits

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 16 juli 2026