Prästänkan – The Parson’s Widow (1920)

Regie: Carl Theodor Dreyer | 94 minuten | komedie, drama | Acteurs: Hildur Carlberg, Einar Röd, Greta Almroth, Olav Aukrust, Emil Helsengreen, William Ivarson, Mathilde Nielsen, Lorentz Thyholt, Kurt Welin, Peter Kraabøl, Ivar Blekarstad

De schavuit Söfren (Einar Röd) is gek op de dienstmeid Mari (Greta Almroth) maar heeft qua maatschappelijke status weinig in de melk te brokkelen. Mari’s vader ziet haar het liefst met een priester trouwen, dus probeert Söfren daar maar op te solliciteren. Hiervoor verslaat hij twee andere kandidaten op ludieke wijze waarbij religie niet wordt gespaard. Maar wie lacht het laatst als blijkt dat je voor de priesterpositie moet trouwen met de weduwe van je voorganger? Bovendien is de dame in kwestie een bejaarde vrouw voor wie dit de zoveelste echtgenoot is.

Wanneer je naar het hele oeuvre van de Deense regisseur Carl Theodor Dreyer kijkt, zou je niet snel een zedenklucht verwachten. Hoewel dit pas zijn tweede speelfilm is, straalt ‘Prästänkan’ van Dreyer niettemin het volste zelfvertrouwen uit. Met een licht ondeugende blik maakt de Deense regisseur je aan het lachen en laat je denken over de mores van gewone mensen uit de vroege twintigste eeuw. Bepaalde zaken zijn na een eeuw niet zoveel veranderd.

Ondanks dat de film begint met Söfren en Mari, is de weduwe Margarete Pedersdotter (Hildur Carlberg) Pedersdotter eigenlijk de grote motor achter het verhaal. Door de capriolen van Söfren met een korrel zout te nemen, opent Pedersdotter de ogen van echtgenoot die haar zoon had kunnen zijn, over het leven. Zoals de oude buurvrouw in Dreyers ‘Master of The House’ (1925) voedt de oude weduwe op slinkse wijze (en met engelengeduld!) de volgende generaties op. Zo toont de film ook de grote waarde in een geleefd leven. Die oudjes hebben het jong zijn al eens meegemaakt, dus schroom niet er eens naar te vragen.

In 2018 heeft ‘Prästänkan’ een prachtige restauratie gekregen door het Zweedse filminstituut (het is officieel een Zweedse productie) op basis van een stokoude master filmprint. Na de restauratie zijn beelden weer haarscherp geworden en hebben scènes verschillende tinten in één kleur, onder meer om het verschil tussen dag en nacht te benadrukken.

Met aan het hoofd de Deense regisseur Dreyer, op slechts zijn tweede speelfilm, werkt deze guitige zedenkomedie na meer dan 100 jaar nog steeds op de lachspieren. Ondanks het sterk conservatieve burgermoraal aan het einde steekt ‘Prästänkan’ tegelijk de draak met de normen en waarden van een bepaalde tijd en plaats. Dit alles wel zonder de mensen waar het over gaat belachelijk te maken. Uiteindelijk zit het hart op de goede plek en krijgen alle betrokkenen in het dorp hun grap en genegen moment.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5