Problemista (2023)

Regie: Julio Torres | 104 minuten | komedie | Acteurs: Julio Torres, Tilda Swinton, RZA, Isabella Rossellini, Catalina Saavedra, James Scully, Laith Nakli, Spike Einbinder, Logan J. Alarcon-Poucel, Greta Lee, Larry Owens, Glo Tavarez, Kelly McCormack, Eudora Peterson, Ronald Peet, Greta Titelman, Shakina, Theo Maltz, River L. Ramirez, Sheila Moikangoa, Yvette Mercedes, Ruba Thérèse Mansouri, Martine Gutierrez, Jack P. Raymond, Mimi Davila, Miles G. Jackson, Milagros Rivera, Megan Stalter, Jason Furlani, Paul Cooper, Bardia Salimi, James Seol, Jordan Mendoza, Charlene Incarnate, Amy Zimmer, Sandra Caldwell, Vincent Ford, Roman Maldonado, Carlos Navedo

Surrealistische komedie is niet een filmgenre waarmee velen van ons bekend zullen zijn. Schrijver, regisseur en acteur Julio Torres neemt ons in ‘Problemista’ mee in zijn absurdistische vertelling over een Salvadoraanse immigrant die er alles aan doet om in de Verenigde Staten te mogen blijven.

‘Problemista’ is een grappige en chaotische film over Alejandro Martinez (Julio Torres), een Salvadoriaan die naar New York komt om zijn droom waar te maken: speelgoed ontwerpen. Hij werkt bij FreezeCorp, een bedrijf dat levende mensen invriest in de hoop ooit de technologie te ontwikkelen om deze mensen weer tot leven te wekken. Ale (zoals Alejandro in de film wordt genoemd) is verantwoordelijk voor het lijk van Bobby (RZA), een kunstenaar die enkel eieren schilderde. Wanneer Ale plots zijn baan verliest, die nodig is om in de VS te mogen blijven, moet hij alles op alles zetten om een oplossing te vinden. Gelukkig is daar de excentrieke Elizabeth (Tilda Swinton), die hem uitzicht geeft op sponsoring en dus mogelijk een verlenging van zijn visum.

‘Problemista’ is een zeer uitbundige en onconventionele vertelling van Julio Torres, waarin hij enkele belangrijke thema’s aanstipt. Het doolhof dat het immigratieproces van de VS is, maar ook de manier waarop jongere generaties tegenwoordig vaak in het leven staan: passief en defaitistisch. Hoewel dat niet per se slecht is, komt er soms een moment waarop je stevig moet optreden voor wat juist is. Anders zal de wereld zonder aarzelen over jou heen walsen.

Visueel is ‘Problemista’ een genot om naar te kijken. Het tempo van de film is perfect, de montage is flitsend en de kleuren zijn oververzadigd. Dat Torres als schrijver talent heeft, is wel duidelijk. De creativiteit die hij tentoonstelt in ‘Problemista’ is fantastisch om naar te kijken. Torres antropomorfiseert zo’n beetje alles waarvan hij denkt dat het kan werken. Zo is Craigslist niet slechts een website, maar een persoon die Ale opdrachten geeft waarmee hij geld kan verdienen, en visualiseert hij de bureaucratie waar Ale mee te maken krijgt. Voorts brengt Torres sommige van de dialogen in de film op fantasierijke wijze in beeld. Zo is er een scène waarin Ale en Elizabeth ruzie maken, terwijl de kijker een schouwspel zit te aanschouwen van een ridder (Ale) die in gevecht is met een Hydra (Elizabeth).

Torres als acteur is een ander verhaal. Gedurende de gehele film gedraagt deze 37-jarige man zich als een kind. De manier waarop hij loopt, de manier waarop hij praat en zijn mimiek zijn tenenkrommend en maken de film op sommige momenten zeer onplezierig om naar te kijken. Wellicht is het humor die voor sommige kijkers werkt, maar het is moeilijk voor te stellen dat het ook maar een glimlach oplevert. Wellicht zou Torres zich in de toekomst beter kunnen focussen op zijn rol achter de camera en aan de schrijftafel.

De film moet het vooral van zijn absurdistische ideeën hebben, want naast de fysieke humor werken de verbale grappen niet echt. Het is niet zo dat de film zijn best niet doet, maar de grappen landen gewoon niet. De momenten dat je wel in de lach schiet, zijn met name te danken aan Tilda Swinton. Niet per se omdat de grappen zo goed zijn, maar door haar manier van acteren. Haar acteerwerk is misschien wel het best te vergelijken met haar rol als Social Services in ‘Moonrise Kingdom’, waarin ze dezelfde mate van chaos ten tonele voert. De rol van Elizabeth lijkt zo’n beetje met Swinton in het achterhoofd geschreven, want het is moeilijk in te beelden dat een andere actrice deze rol voor haar rekening zou nemen. Swinton is fantastisch in haar rol.

Maar zelfs van Swinton word je op een gegeven moment wel een beetje moe. ‘Problemista’ wordt door haar gered, maar de film leunt zo veel op haar overdreven acteerwerk dat je aan het eind van de film murw bent geslagen. Daarnaast mist de film echte emoties, met uitzondering van een enkele scène waarin Greta Lee haar opwachting maakt. Deze scène voelt als een oase in een woestijn, maar het blijkt al gauw een fata morgana wanneer, nog geen minuut later, deze emotie als punchline van een grap wordt gebruikt.

‘Problemista’ is een film die wellicht vooral zal aanspreken bij liefhebbers van experimentele kunst en ongebruikelijke, surrealistische verhalen. Het is een film die je uitdaagt en soms op het verkeerde been zet, maar tegelijkertijd belangrijke thema’s aansnijdt, zoals systeemkritiek op het visumtraject in de Verenigde Staten en de noodzaak om af en toe het passieve en defaitistische denken achter je te laten om voor wat juist is te vechten. Hoewel de humor niet altijd goed landt en de film op momenten wat te afhankelijk lijkt van zijn extravagante acteerwerk, biedt het een frisse en eigenzinnige benadering van onderwerpen die nog steeds relevant zijn. Het is een film die niet voor iedereen zal zijn, maar wie openstaat voor het onconventionele zal zeker iets waardevols kunnen halen uit deze absurdistische vertelling.

Jelco Leijs

Waardering: 3

Speciale vertoning: Leiden International Film Festival 2024
VOD-release: 1 november 2024 (Pathe Thuis)
Speciale vertoning: Tilda Swinton Ongoing – Eye Filmmuseum – 28 september 2025 – 15 maart 2026