Rigor mortis (1981)
Regie: Dick Maas | 65 minuten | komedie | Acteurs: Rijk de Gooyer, Conny Franken, Guus Hoes, Leen Jongewaard, Michiel Kerbosch, Gees Linnebank, Johan Ooms, Wim T. Schippers, Patrick Schoor, Helmert Woudenberg, Olga Zuiderhoek
De voor de VPRO geproduceerde korte film ‘Rigor mortis’ (‘lijkstijfheid’) heeft een absurd uitgangspunt. Een caféhouder wil het wereldrecord levend begraven verbeteren om zijn zaak te promoten, maar de publiciteit komt pas na 124 dagen. Het leidt tot vreemde verwikkelingen op en rond de rustieke ‘Rustende Jager’, waar uiteindelijk de media arriveren.
‘Rigor mortis’ heeft de visuele stijl van een echte Dick Maas, zoals later ook ‘De lift’ een soort duistere sfeer kon simuleren. Maar de meeste scènes in deze vroege Maas zijn situationeel, en spelen zich af in het daglicht, in en rond het café. De absurde recordpoging, op het eerste gezicht gekozen als running gag, zou zelfs waargebeurd zijn.
Een ‘De lift’ of ‘Flodder’ is ‘Rigor mortis’ niet, een vingeroefening zou ook te weinig eer zijn. De uurlange film, eigenlijk te lang om kort genoemd te worden, is een typisch product van zijn tijd, met topacteurs als Rijk de Gooyer, Leen Jongewaard en VPRO-diva Olga Zuiderhoek.
Typisch tachtig is ook het zichtbare gebrek aan productiegeld, het laconieke spel en het rommelige Holland van die tijd – veel minder aangeharkt dan nu, al zie je ook anno 2026 nog weleens een bruine kroeg met Perzisch tapijt. Van die tijd is ook Helmert Woudenberg, een acteur wiens talent groot genoeg is voor Bassie & Adriaan, en niettemin in vele ‘highbrowfilms’ opduikt.
Het getoonde in ‘Rigor mortis’ is eigenlijk te weinig om het kerngegeven te doen standhouden, maar de film is vermakelijk als tijdsdocument. Grappig wel – en ook typisch Nederlands, dat Dick Maas na het later gemaakte ‘Flodder’, een klassieker in de satire, door de VPRO-crowd nooit meer serieus is genomen.
Jan-Kees Verschuure
Waardering: 3
Speciale vertoning: Dick Maas – Compleet & Ongefilterd, 16 januari – 4 maart 2026, Eye Filmmuseum