Teken en zie de wereld (2025)

Regie: Safi Graauw | 11 minuten | documentaire, drama, korte film | Met: Harry Davis, Guillaume Kranenburg, Willy Wooter, Denzel Goudmijn, Daniel Kolf, Uriah Havertong

Hoewel er best veel bekend is over de deelname van soldaten van kleur aan de gevechten van de Tweede Wereldoorlog is dit toch een groep die telkens lijkt te verdwijnen. De gebeurtenissen rond de militaire begraafplaats in Margraten, waar de informatieborden waarop Afro-Amerikaanse soldaten werden afgebeeld en genoemd, zijn weggehaald laat zien dat we hier te maken hebben met een uiterst gevoelig onderwerp. ‘Teken en zie de wereld’ belicht de situatie van de Surinamers die zich in de Tweede Wereldoorlog hebben aangemeld bij de Prinses Irenebrigade, een legeronderdeel speciaal opgericht om al die Nederlanders die naar den vreemde waren gevlucht, bijvoorbeeld Engelandvaarders, een plek te geven om te strijden voor de vrijheid van Nederland en van Europa.

Onder dezelfde titel verscheen in 2012 een boek van Jules Rijssen, die de persoonlijke herinneringen van 36 Surinamers optekende, In de documentaire ‘Teken en zie de wereld’ worden drie van deze Surinamers uitgelicht. Het gaat om Willy Wooter, Harry Davis en Guillaume Kranenburg. Zij vormden een deel van de groep van circa 500 Surinamers die zich aanmeldden in 1940/1941 om in de Prinses Irenebrigade als parachutist te werk te gaan. De meesten van hen kwamen niet aan springen toe en werden zelfs niet toegelaten tot de Brigade. De Zuid-Afrikaanse soldaten weigerden om te slapen naast soldaten van kleur. Vandaar dat zij, en vele Afro-Amerikaanse soldaten, vaak in de logistiek werden ingezet. Dit gezegd hebbende zijn er natuurlijk ook vele Afro-Amerikaanse soldaten die in de frontlinies zijn gesneuveld. Zoals er ook Surinaamse soldaten zijn gesneuveld in de strijd tegen de Japanse bezetter in toenmalig Nederlands-Indië.

‘Teken en zie de wereld’ is een mengeling van originele archiefbeelden, waarop soldaten van kleur te zien zijn en geacteerde stukjes waarin bepaalde gevechtshandelingen worden nagespeeld. Ook worden gesprekken geënsceneerd. De documentaire besluit met beelden van de veteranen van kleur van ver na de oorlog. Het lijkt alsof ze het gevoel hebben dat de Nederlandse staat weinig voor ze gedaan heeft na de oorlog: ‘De Staat heeft geen vinger naar ons uitgestoken.’ Ook hebben ze later nog pogingen gedaan om een uitkering te bemachtigen.

Regisseur Safi Graauw is een autodidact regisseur die film inzet voor maatschappelijke impact. Hij creëert films die verwachtingen doorbreken en bijdragen aan positieve maatschappelijke verhalen. Ook wel grappig om iets te vermelden over Naomi Wills, de producent. Haar kracht is het samenbrengen van mensen en middelen om authentieke, filmische vertellingen te realiseren. Zij staat ook op één van de foto’s in de documentaire. Ze staat daar samen met Guilaume Kranenburg. Zij was toen ongeveer 5 jaar en zij is de achternicht van Guillaume.

De film is opgedragen aan alle soldaten van kleur die meevochten in de Tweede Wereldoorlog. Zo het niet een onbekend thema is in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog is het toch in elk geval een weinig gewaardeerd thema. ‘Teken en zie de wereld’ wil bijdragen aan de herinnering aan deze soldaten en doet dat, ook al duurt de documentaire maar 11 minuten, tamelijk effectief.

‘Teken en zie de wereld’ was te zien op het Nederlands Film Festival en is te zien op de Dag van de korte film, die gehouden wordt op de kortste dag van het jaar, namelijk 21 december.

Ton IJlstra

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: Nederlands Film Festival 2025
Bioscooprelease: 21 december 2025 (Dag van de korte film)
VOD-release: 21 december 2025 (Picl)