The Activist – Aktyvistas (2025)

Regie: Romas Zabarauskas | 94 minuten | thriller | Acteurs: Robertas Petraitis, Vaslov Goom, Simas Kuliesius, Tekle Baroti, Elvinas Juodkazis, Redita Dominaityte, Lukas Malinauskas, Karolis Kasperavičius, Elzbieta Latenaite, Gintautas Bejeris, Kristina Savickyte, Denisas Kolomyckis, Ricardas Bartasius, Vidmantas Fijalkauskas, Aušra Štukytė, Tauras Cizas, Arnoldas Augustaitis, Stanislovas Petras Bartkus

Het is nauwelijks een verrassing, maar dat het niet goed zit met de positie van de LHBTQ+ gemeenschap in Litouwen is na het zien van ‘The Activist’ klip en klaar. Ondanks dat de wetgeving van Litouwen voldoet aan de eisen van de moderne tijd (hoewel … het homohuwelijk is door de Grondwet uitgesloten…) brengt de film duidelijk in beeld dat wetgeving één ding is, maar acceptatie van de LHBTQ+ gemeenschap en haar cultuur is een ander ding. Litouwen is wat dit betreft in het gezelschap van meer Europese landen. Naast de Baltische staten is het net zo slecht of slechter in landen als Polen, Slowakije, Hongarije, Roemenië, Servië, Bulgarije en Noord-Macedonië. Toeristen naar die landen krijgen dan ook steevast de waarschuwing hun geaardheid niet al te zeer in het openbaar te vertonen.

Andrius (Robertas Petraitis) en zijn vriend Deividas (Elvinas Juodkazis) zijn een stel. Deividas is openlijk actief in de queer gemeenschap. Hij staat duidelijk voor de goede zaak, Andrius houdt zich op de achtergrond. In hun gemeenschap is een groot ding dat binnenkort een Pride mars wordt gehouden. Het is niet zeker dat die mars door mag gaan want de vergunning is nog niet binnen. Bovendien lijkt er veel maatschappelijke weerstand te bestaan tegen deze openlijke uiting van de geaardheid van mogelijk een grote groep mensen. Het wel of niet doorgaan en het wel of niet deelnemen aan de mars is een bron van spanning in de LHBTQ+ gemeenschap, waar de opvattingen verdeeld zijn. Immers, een mars zal ongetwijfeld veel weerstand oproepen met het risico van rellen en onrust.

Te midden van deze spanningen wordt Deividas op een avond bruut vermoord in zijn eigen appartement. Andrius treft hem daar aan en de moordenaar slaagt er nog in om te vluchten. Op dit moment start de zoektocht van Andrius naar de dader van deze moord. In eerste instantie is zijn vermoeden dat deze moet worden gezocht in de kringen van neo-nazistische groepen. Om een succesvolle infiltratie mogelijk te maken millimetert hij zijn haar en gaat hij (kracht-)sporten. Via via lukt het hem om in z’n groepje van neo-nazis terecht te komen en om hun vertrouwen te winnen.

Na de dood van Deividas wordt hij benaderd door Bernardas (prachtig getypecast door Vaslov Goom) met wie hij een erotische relatie aangaat. Daarna komt de zaak in een stroomversnelling met een toch wel onverwachte clou.

Regisseur Romas Zabarauskas heeft een film neergezet met vele zijpaden die eigenlijk allemaal nergens heen gaan. Zelfs de kern van de plot, de infiltratie door Andrius van de neo-nazi groepen, blijkt uiteindelijk nergens heen te gaan. Bovendien is elk zijpad kort en nominaal. Echte betekenisvolle actie vindt er eigenlijk niet in plaats. Het lijken meer op checkboxen die allemaal moeten worden afgecheckt om een politieke thriller te verfilmen. Een voorbeeld hiervan is het moment waarop Andrius besluit om te infiltreren. In een aantal tijdverdichtende scènes zien we hem sporten, hardlopen, gewichtheffen, met steeds beter wordende prestaties. De boodschap is duidelijk: die neo-nazis hebben een kaal hoofd en zijn allemaal beresterk, dus moet Andrius dat ook zijn. Een beetje clichématig is het wel. Een ander voorbeeld is de scène na de begrafenis van Deividas, als Andrius de moeder van Deividas ontmoet. Geheel out of the blue zegt ze tegen hem dat ze het testament niet zal aanvechten, hoewel zij en haar man zelf het appartement hebben gekocht waar de twee mannen in woonden. Dit thema komt niet meer terug en er is geen vooruitwijzing naar dit moment in de film. Als kijker denk je dan: Waarom moet deze scène erin? Omdat hij nu eenmaal opgenomen is? Relevantie ontbreekt hier. Zo zijn er meer momenten in ‘The Activist’ aan te wijzen waarbij bepaalde verwachtingen worden gewekt die later in de film in het geheel niet meer waar worden gemaakt.
‘The Activist’ bevat een aantal scènes met softe seks. Ook hiervan kun je van een aantal daarvan afvragen welke functie deze scenes hebben. Het zijn weinig spannende zijpaden die op zijn best opvallen omdat sommigen ervan verrassend mooie beelden bevatten.

‘The Activist’ is onderdeel van een trilogie. De twee andere delen zijn ‘The Lawyer’ (2020) en ‘The Writer’ (2023). De drie films hebben gemeen dat ze betrekking hebben op de problemen van queer personen. Het is lofwaardig dat Romas Zabarauskas probeert een breder beeld op te hangen van hoe de queer en/of de LHBTQ+ gemeenschap in elkaar zit en de problemen waarmee ze te maken krijgen. Echter, in het geval van ‘The Activist’ komt dat slecht uit de verf. De grootste last die een regisseur met zich meedraagt is de plicht om keuzes te maken en dat af en toe een darling moet worden gedood. Maar ook dat hij kiest voor een script dat voldoende kans biedt om de vragen en de ideeën waar de regisseur kennelijk mee zit, of die hij wil uitdragen, voldoende diepte krijgen. ‘The Activist’ bevat teveel zwakke en ondoordachte momenten om te kunnen zeggen dat Romas Zabarauskas scherpe keuzes heeft durven maken. Ook de spanning die je toch verwacht van een politieke thriller wil maar niet toeslaan. Jammer, want de positie van LHBTQ+ gemeenschap verdient beter. Overigens, voor de liefhebber: de Litouwse Pride mars van 2026 is gepland op zaterdag 6 juni 2026 in Vilnius.

Ton IJlstra

Waardering: 2.5

Bioscooprelease: 7 mei 2026