The Coriolis Effect (2025)

Regie: Petr Lom, Corinne van Egeraat | 110 minuten | documentaire

Vertel het vooral niet tegen de ‘flat earthers’, maar een van de manifestaties van het leven op een in het heelal ronddraaiende bol is het zogenoemde corioliseffect. Het is vernoemd naar de Franse wiskundige Gustave Gaspard-Coriolis (1792-1843) en verklaart het schijnbaar afbuigen van bewegende objecten als wind en oceaanstromingen die veroorzaakt worden door de rotatie van onze planeet. Je ziet het corioliseffect vooral in actie als wolkenmassa’s zich rond een lagedrukgebied bewegen en er omheen cirkelen. Het gevolg? Stormen op het noordelijk halfrond wijken af naar rechts, terwijl ze op het zuidelijk halfrond juist een ruk naar links maken.

De documentaire ‘The Coriolis Effect’ neemt ons mee naar de Kaapverdische Eilanden. De door vulkanische krachten geschapen eilandengroep ligt zo’n zeshonderd kilometer van de Afrikaanse westkust en staat te boek als de bakermat van tropische stormen die epische proporties kunnen aannemen. Een beetje orkaan raast en tolt namelijk met snelheden van ruim tweehonderd kilometer per uur over zee. Wat de gevolgen van die ontzagwekkende natuurkrachten zijn als ze botsen op het land en de menselijke beschaving, zien we geregeld in de Verenigde Staten en het Caribisch gebied: zondvloedachtige regenval, torenhoge golven en hevige rukwinden die een spoor van verwoesting achterlaten.

‘The Coriolis Effect’ is een holistisch, rijkgeschakeerd portret van Kaapverdië en zijn bewoners. Mensen en dieren zijn hier vooral ‘passagiers van de wind’ die met bescheiden middelen moeten zien te overleven in een land van extremen. Het grootste deel van de tijd is het land gortdroog, maar soms brengt een storm spaarzame plensbuien die lang aanhouden en de straten in rap tempo onder water zetten. Door een eclectische mix van filmstijlen en vertelvormen te combineren met een immersieve soundscape die sterk leunt op natuurgeluiden, ontstaat een film die al je zintuigen prikkelt en je laat kijken, luisteren én voelen.

Artistieke close-ups van zeeschildpadden en een krab die zich tegoed doet aan een vissenkop, een vleugje poëzie, grootse, veelal ultrawijde droneshots en panorama’s die de ruigheid van het Kaapverdische landschap illustreren, meteorologische beelden van een orkaan in ontwikkeling en zeeschildpadden die stuurloos door de woelige onderwaterwildernis zweven als een storm het water opschudt: stilistisch is ‘The Coriolis Effect’ een wonderlijk allegaartje. We zien ook hoe vissers, geitenhoeders en naar vers water hunkerende zangvogels ploeteren om te overleven in een ogenschijnlijk doods landschap waar wel degelijk geleefd wordt. Duiding bij wat we zien ontbreekt grotendeels. Meer dan wat losse flarden tekst krijgen we niet te horen. Meestal is dat een prima keuze die bijdraagt aan de uniciteit en ongrijpbaarheid van deze documentaire, soms is de minimalistische omkadering een klein manco.

Hoewel het corioliseffect een natuurlijk fenomeen is, toont het op pijnlijke wijze wat voor een zooitje de gretig consumerende mensheid van de wereld maakt. De wind en oceaanstromingen brengen namelijk bergen afval mee die vooral bestaan uit plastic en afgedankte of verloren visnetten. De belangrijkste slachtoffers van deze synthetische janboel? De vele zeeschildpadden die elk jaar de Kaapverdische kusten bezoeken om er hun eieren te leggen. Sommige schildpadden worden tijdig gered door behulpzame Kaapverdianen en kunnen weer terug naar zee, minder fortuinlijke exemplaren stikken als ze plastic inslikken of raken verminkt voor het leven door vlijmscherpe spooknetten die diep in het vlees van hun krachtige zwempoten snijden. Het amputeren van een flipper is dan vaak de enige optie.

Vooral het laatste deel van deze prodigieuse vertelling hakt er stevig in en toont zowel de kwetsbaarheid als de robuustheid van het leven. We zien hoe de levens van talloze babyschildpadjes – vers uit het ei – in de knop gebroken worden tussen de rommel. Een groot verlies als je bedenkt dat zelfs onder natuurlijke omstandigheden maar een op de paar honderd jonkies de volwassen leeftijd haalt. Eén geschubde dreumes ploegt echter wilskrachtig door de wirwar van aangespoeld afval. En ja hoor: met horten en stoten bereikt het vasthoudende beestje levend en wel de diepblauwe wateren van de Atlantische Oceaan. Een sprankje hoop in ecologisch desolate tijden en een passend sluitstuk van een soms wijdlopige en traag voortkabbelende, maar tevens interessante, confronterende en cinematografisch fascinerende documentaire.

Frank Heinen

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 4 september 2025