The Dead Zone (1983)

Regie: David Cronenberg | 103 minuten | drama, fantasie, thriller | Acteurs: Christopher Walken, Brooke Adams, Tom Skerritt, Herbert Lom, Anthony Zerbe, Colleen Dewhurst, Martin Sheen, Nicholas Campbell, Sean Sullivan, Jackie Burroughs, Géza Kovács, Roberta Weiss, Simon Craig, Peter Dvorsky, Julie-Ann Heathwood, Barry Flatman

Wie aan David Cronenberg denkt, denkt waarschijnlijk aan glibberige transformaties en groteske mutaties van het lichaam. Met films als ‘The Fly’, ‘Scanners’ en ‘Videodrome’ werd hij al snel gekroond tot de King of Body Horror. Maar ‘The Dead Zone’ laat een andere kant van Cronenberg zien: geen explosies van vlees en bloed, maar een sombere, paranormale thriller waarin niet het lichaam, maar de geest centraal staat.

Johnny Smith (Christopher Walken), een gewone leraar met een eenvoudig leven, raakt na een auto-ongeluk in coma. Vijf jaar later ontwaakt hij in een wereld die is doorgegaan zonder hem. Zijn vriendin is inmiddels getrouwd met een ander, hij is zijn baan kwijt en zijn lichaam is verzwakt. Maar dan blijkt dat Johnny een bovennatuurlijke gave heeft ontwikkeld: wanneer hij iemand aanraakt, ziet hij flitsen van diens verleden of toekomst.

Walken is fenomenaal als Johnny en vormt de ruggengraat van de film. Met zijn bleke gelaat en houterige lichaamstaal belichaamt hij iemand die zich vervreemd voelt van alles en iedereen om zich heen. Achter zijn doffe blik schuilt een soort tragische helderheid. Het is een kwetsbare rol, ver verwijderd van zijn latere, excentrieke rollen, en meer in lijn met zijn geweldige prestatie in ‘The Deer Hunter’.

De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Stephen King, en geldt als een van de meest geslaagde verfilmingen van zijn werk (en dat zegt wat). In plaats van te leunen op horror-effecten of plotwendingen, kiest Cronenberg voor psychologische diepgang. Johnny’s gave is geen superkracht, maar een tragisch gewicht. De weergaloze score van Michael Kamen versterkt het gevoel van ontheemding en onderstreept het paranormale karakter van de film.

Het verhaal krijgt een interessante extra laag wanneer Johnny ontdekt dat zijn visioenen niet alleen inzichten geven in de toekomst, maar dat hij met die kennis ook invloed kan uitoefenen op wat er nog gaat gebeuren. Hiermee ontstaat, naast een persoonlijke tragedie, ook een existentiële vertelling over verantwoordelijkheid en morele keuze.

‘The Dead Zone’ is een onderschatte parel in het oeuvre van zowel Cronenberg als Stephen King. Geen film van grootse effecten of goedkope thrills, maar een langzaam brandende tragedie over verlies, morele verantwoordelijkheid en het onvermogen om werkelijk deel te nemen aan de wereld. Cronenberg laat zien dat hij ook zonder lichamelijke groteskerie kan raken in een van zijn meest aangrijpende films.

Julian Meijer

Waardering: 4

Bioscooprelease: 9 augustus 1984