The Man Who Shot Liberty Valance (1962)

Regie: John Ford | 123 minuten | drama, western | Acteurs: James Stewart, John Wayne, Vera Miles, Lee Marvin, Edmond O’Brien, Andy Devine, Ken Murray, John Carradine, Jeanette Nolan, John Qualen, Willis Bouchey, Carleton Young, Woody Strode, Denver Pyle, Strother Martin, Lee Van Cleef, Robert F. Simon, O.Z. Whitehead

Waar eindigt geweld en begint democratie? Dat is de grote vraag die boven de ‘The Man Who Shot Liberty Valance’ hangt. De film kan gezien worden als het einde van het tijdperk van de klassieke Amerikaanse western, en dat is bij regisseur John Ford in goede handen. Tel daar de iconen John Wayne en James Stewart bij op en je hebt een ware klassieker.

Tegen het einde van de negentiende eeuw arriveert senator Ransom Stoddard (Stewart) samen met zijn vrouw in het stadje Shinbone. Hij is daar voor de begrafenis van zijn oude vriend Tom Doniphon (Wayne). Wanneer de mensen vragen wat hij daar komt doen, begint hij te vertellen over zijn verleden in de stad.

Het verhaal start met de overval op Stoddard door Liberty Valance (Lee Marvin) en zijn bende. Doniphon vindt hem en neemt hem mee naar Shinbone. Daar gaat hij in het plaatselijke restaurant werken en wordt hij onderdeel van de gemeenschap. De idealistische Stoddard is ervan overtuigd dat het rechtssysteem ervoor kan zorgen dat Valance gestraft wordt voor zijn misdaden, maar Doniphon ziet het pistool als de enige oplossing voor onrecht.

Het is een soort post-western, met daarin de vraag: waar is al het geweld tijdens de vorming van Amerika goed voor geweest? Die vraag klinkt prekerig, maar door de aanwezigheid van de bekende elementen wordt het nooit belerend. Stewart is de advocaat die het belangrijk vindt dat de inwoners leren lezen en schrijven, en dat ze het belang inzien van democratische verkiezingen. Wayne is – zoals altijd – de coole gast die alles onder controle heeft, maar ook ziet dat tijden veranderen.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Fords ‘The Searchers’, ligt de nadruk hier niet op grootsheid. Geen rijke kleuren, geen grote landschappen en epische avonturen. De kracht ligt in de dialoog, maar zeker ook in de manier waarop de dorpsbewoners in beeld worden gebracht. Vaak zijn er meerdere mensen in één shot te zien, maar de regie van Ford zorgt ervoor dat je altijd focust op de juiste elementen. Het feit dat er minder geweld is dan in veel andere soortgelijke films, zorgt ervoor dat je er als kijker meer bij stilstaat. Hoewel de kleurenfilm er al lang en breed was, is ‘The Man Who Shot Liberty Valance’ geschoten in zwart-wit. Dat zorgt ervoor dat de belichting erg krachtig is, in de zin van licht en duister en daarmee automatisch ook schaduw en schemering.

Als er al zout op de slak gelegd moet worden, dan zou je je af kunnen vragen hoe kan dat een heel dorp, inclusief sheriff en hulpsheriff, zich zo in de greep laten houden door een bende van drie mensen. Tegelijkertijd is dat niet heel relevant, omdat het vooral gaat om de vraag in hoeverre het gerechtvaardigd is om iemand te doden zonder een eerlijk proces. Met een beetje fantasie zou je ‘The Man Who Shot Liberty Valance’ kunnen plaatsen in een trilogie met ‘To Kill A Mockingbird’ en ‘12 Angry Men’. Drie films die alle drie een zoektocht naar rechtvaardigheid bevatten.

Hoewel het dus niet de typische western is, is ‘The Man Who Shot Liberty Valance’ een absolute klassieker, met twee mastodonten vóór de camera en één er achter.

Gijsbert Ambachtsheer

Waardering: 4