The Mastermind (2025)

Regie: Kelly Reichardt | 110 minuten | drama | Acteurs: Josh O’Connor, Alana Haim, Sterling Thompson, Jasper Thompson, Bill Camp, Hope Davis, Eli Gelb, Cole Doman, Carrie Lazar, Javion Allen, Reighan Bean, Katie Hubbard, Margot Anderson-Song, Avery Deutsch

Jaren zeventig, Massachusetts. Het Amerikaans gezin Mooney bezoekt een lokaal museum waar het zo rustig is dat de bewaker niet wordt gestoord tijdens het middagdutje. De twee zoontjes Carl (Sterling Thompson) en Tommy (Jasper Thompson) bekijken de boel aandachtig maar zijn ook bereid om te keten. Moeder Terri (Alana Haim) probeert de twee jongens in toom te houden. Tevergeefs. Ondertussen haalt vader James (Josh O’ Connor) zijn eigen kattenkwaad uit, hij verduistert poppetjes uit de museumcollectie om ze later illegaal door te verkopen. Er is echter altijd meer te willen voor ‘The Mastermind’.

De Amerikaanse scenarioschrijver en regisseur Kelly Reichardt, van onder meer van ‘First Cow’ (2019) en ‘Showing Up’ (2022), heeft een scherp oog voor wat bijna ongemerkt pruttelt achter de alledaagse façades van mensen. Zoals bij de familie Mooney waarvan vader James, die diep ongelukkig is als timmerman, succesvol wil worden door zo weinig mogelijk ervoor te doen. Want als je iets slim kan stelen en helen, moet je dan wel hard werken zoals zijn koddige ouders Bill (Bill Camp) en Sarah (Hope Davis) het liefst zien? Dat er wetten zijn tegen heling deert James niet. Die jongensachtige achteloosheid weet Reichardt knap te vangen en zorgt niet alleen voor sluipend drama maar ook voor de bescheiden lach.

De rol van parttime kunstdief zit de Britse acteur Josh O’Connor als gegoten (de overige cast vult hem overigens goed aan). Tot in de details vangt O’Connor de minzame blik van marchanderen waar het kan. Tevens geeft hij dit personage net genoeg sympathie mee waardoor James niet als een grote klootzak overkomt. Echter zijn handelen zegt wel iets anders. In feite speelt James zo vaak de vermoorde onschuld dat hij er zelf in is gaan geloven. Maar wat houd je over als je steeds meer het vertrouwen van je naasten schaadt? Wanneer hij moet vluchten vanwege de mislukte kunstroof zie je de tragiek erin sluipen.

Nochtans is ‘The Mastermind’ ook een minutieus uitgespeelde thriller met een zeer aanwezige jazzsoundtrack. Hoewel het geen onderkoelde en spectaculaire kraakfilm als ‘Heat’ (Michael Mann, 1996) betreft, bezit het ook de verleidelijke prikkel van “als dit maar goed afloopt voor de misdadiger”. De voorbereiding van James is bedachtzaam maar zijn team van operatie bestaat eigenlijk uit jongens die als het ware rond sjokken bij het bierelftal. Hoewel James dacht dit varkentje wel even te wassen, valt dit daarom behoorlijk tegen. Ook die val brengt regisseur Reichardt met kenmerkende barmhartigheid in beeld. Hoe diep de mens ook verlangt zijn lot te bepalen, is de werkelijkheid meestal weerbarstiger.

Minder minimalistisch dan voorheen maakte Reichardt met ‘The Mastermind’ alsnog een eigengereide kraakfilm in de traditie van New Hollywood, zoals ‘Fat City’ (1972), en films van Jean-Pierre Melville, waaronder ‘Le cercle rouge’ (1970). En ondanks dat de film over James Mooney dezelfde emotionele impact mist als in Reichardts eerder werk, is het nog zeker een aanrader voor fans van haar diep humanistische blik. Telkens weer laat deze Amerikaanse filmmaker zien dat het worstelen met het bestaan bovenal menselijk is.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: Leiden International Film Festival 2025
Bioscooprelease: 23 oktober 2025