The Mysterious Gaze of the Flamingo – La misteriosa mirada del flamenco (2025)

Regie: Diego Céspedes | 104 minuten | drama | Acteurs: Matías Catalán, Luis Dubó, Paula Dinamarca, Tamara Cortes, Claudia Cabazas

In een afgelegen Chileens dorpje ontvouwt zich ‘The Mysterious Gaze of the Flamingo’. De inwoners bestaan uit mijnwerkers en een kleine gemeenschap transvrouwen, waaronder Flamenco. Zij neemt de afgestane tiener Lidia onder haar hoede, de hoofdpersoon, alhoewel het vooral gaat om de gemeenschap als collectief. Het is 1982, het begin van de aidsepidemie, maar aan welke ziekte de personages overlijden is voor hen onbekend. Zij spreken over een mythe: “The plague”, een mysterieuze ziekte die wordt overgebracht wanneer twee verliefde mannen elkaar in de ogen aankijken.

Deze metafoor is hier niet ingezet om censuur te omzeilen (zoals in het Pinochet-tijdperk nodig was geweest in Chili), maar om het stigma rond aids te ondermijnen. Voor de personages heeft de mythe de aanvullende functie van een coping mechanisme, omdat het iets is om tegenover de stigmatisering en de scheldwoorden van de mijnwerkers te zetten. Met een ontregeling tot gevolg, zoals Jacques Rancière die omschreef in De fabel van de cinema, eenvoudig samengevat: een ondermijning van een dominant narratief door middel van een zintuiglijke ervaring.

Deze omkering komt in ‘The Mysterious Gaze of the Flamingo’ het beste tot uiting wanneer er gebroken wordt met de realistische stijl van de film: op het moment dat we de ziekte kunnen zien overspringen tussen twee ogen, of als de voice-over van een mijnwerkerskind de mythe vertelt.

Maar dit zijn niet de enige voorbeelden van ontregeling, de film heeft een bijna onverzadigbare drang om een consensus van vooroordelen op te schorten. Neem bijvoorbeeld de naam Flamenco. Iedereen in de transgemeenschap heeft van moeder Boa een dierennaam gekregen, en zij bedeelde de “chubby” Flamenco de flamingo toe. Nu Flamenco de missverkiezing wint, is er van dikke benen geen sprake meer. Daarnaast schenkt regisseur Diego Céspedes ook een aantal boze mijnwerkers verlossing: het feit dat zij tot inkeer komen verbeeldt een fijne alternatieve werkelijkheid.

Het continue verlangen naar ontregeling is bewonderingswaardig, maar kan hetgeen waartegen het ageert soms minder scherp zichtbaar maken. Nu is het de vraag in welke mate de negatieve context rondom aids in het achterhoofd van de kijker aanwezig is. Want het stigma rondom aids, de vooroordelen, de homohaat, die worden allemaal beperkt getoond. De radicale keuze voor het tegenovergestelde maakt de film verfrissend origineel, waardoor het optimisme ondanks alles het meest bij blijft.

Nadrukkelijk gericht op ondermijning, prijst de film de zachte krachten in plaats van de harde. Deze rigoureuze voorkeur is zowel een sterk punt als een kleine zwakte. Verder zijn de allegorie, de setting, het perspectief van de jonge Lidia, allemaal goed gevonden. En niet alleen het concept van de film zelf is effectief, het is ook overtuigend uitgewerkt, waardoor ‘The Mysterious Gaze of the Flamingo’ een vorm van counternarratief ontwikkelt.

Ian van Asch

Waardering: 4

Speciale vertoning: Leiden International Film Festival 2025