The New Year That Never Came – Anul Nou care n-a fost (2024)

Regie: Bogdan Muresanu | 138 minuten | drama, komedie | Acteurs: Adrian Vancica, Nicoleta Hâncu, Emilia Dobrin, Marian Adochitei, Virgil Aioanei, Afrodita Andone, Mircea Andreescu, Iulian Burciu, Florin Calbajos, Mihai Calin, Doru Catanescu, Sorin Cocis, Marius Damian, Elvira Deatcu, Ioana Flora, Ada Gales, Floriela Grapini, Manuela Harabor, Ilinca Harnut, Vlad Jipa, Mircea Lacatus, Puiu Mircea Lascus, Jean Lemne, Mario Marin, Andrei Miercure, Alice Cora Mihalache, Vasile Muraru, Florentina Nastase, Ioan Paraschiv, Dana Piroiu, Angel Popescu, Vlad Ionut Popescu, Iulian Postelnicu, Gabriel Radu, Victoria Raileanu, Marian Râlea, Ion Sapdaru, Theodor Soptelea, Gabriel Spahiu, Remus Stanescu, Claudia Susanu, Luca Toma, Nicodim Ungureanu, Razvan Vasilescu, Dana Voicu

We zijn in Boekarest, Roemeniê, eind 1989. Het land zucht onder de tirannie van dictator Nicolae Ceaușescu (bijnaam in de propaganda: ‘De Eik van de Carpaten’) en zijn vrouw Elena. Protesten tegen zijn dictatoriale regime vinden plaats in het gehele land. De lont werd in het kruitvat gestoken toen vanaf 15 december een opstand begon in Timișoara, in het noorden van Roemenië. Deze opstand werd met grof geweld door de geheime dienst van Roemenië, de Securitate, en het leger neergeslagen, met vele doden als gevolg. Maar het vuur brandde en het zou zich steeds verder uitbreiden. Al gauw werd Timișoara uitgeroepen tot de eerste communisten-vrije stad in Roemenië. De revolutie was niet meer te stoppen.

‘The New Year That Never Came’ neemt ons mee naar 19 december 1989, enkele dagen dus na de opstand in Timișoara. Zoals de Securitate de Roemenen bespioneerde, zo dringt regisseur Bogdan Muresanu met zijn camera door tot in het leven van gewone burgers. Van zes van hen maken we mee hoe zij de laatste dag van het communisme en het einde van de dictatuur in hun land meemaakten. Wat deden zij op deze laatste dag? Zonder dat ze elkaar goed kennen, worden hun levens met elkaar verbonden.

Gelu, magistraal vertolkt door Adrian Văncică, is een gewone man, als voorbeeld voor al die gewone burgers, die elke dag te maken heeft met de verschrikkingen van het regime. Hij probeert zo goed en zo kwaad als hij kan ermee om te gaan. Maar hij weet ook dat de geheime dienst alles weet. Een op de vier Roemenen in die tijd was een informant van de Securitate. Vandaar dat in zijn gezin de schrik groot is als uitkomt dat zijn zoon een brief aan de Kerstman heeft geschreven. In die brief vraagt hij namelijk niet alleen allerlei mooie cadeaus voor zichzelf, die hij overigens niet zal krijgen, maar voor zijn vader vraagt hij “het overlijden van ome Nic” (bijnaam voor dictator Nicolai Ceaușescu). Erger nog: hij heeft de brief ook gepost en heeft daarbij zeer precies zijn adresgegevens vermeld. Dan breekt een hilarische paniek uit, want deze kerstwens, is feitelijk een doodvonnis voor zijn vader.

De ruggengraat van ‘The New Year That Never Came’ is de opname van de jaarlijkse kerst- en eindejaarsshow op televisie. Deze show staat in het teken van de verheerlijking van de dictatuur en van de verafgoding van Ceaușescu zelf. We komen de regiekamer binnen op het moment dat net duidelijk is geworden dat de hoofdrolspeelster van de show, Lili, net die dag is overgelopen naar een kapitalistisch land. Het is ondenkbaar dat de show wordt uitgezonden met haar erin. Het nieuws dat zij is overgelopen van de communistische heilstaat naar een kapitalistisch land gaat als een lopend vuurtje rond. De show moet dus worden overgedaan. Hoe, dat weet niemand, maar het bevel is gegeven, de regisseur heeft het maar te doen. De oplossing wordt tenslotte gevonden door de opname opnieuw te doen met een actrice die enigszins op Lili lijkt in de plaats van de overloopster. Florina, een geweldige rol gespeeld door Nicoleta Hâncu, wordt aangewezen. Ze kan dit klusje niet weigeren, maar ze wil het toch niet doen. We zijn dan getuige van hoe de druk op haar wordt uitgeoefend en wat er allemaal van afhangt dat ze deze opdracht uitvoert. De arm van de geheime dienst in toenmalig Roemenië reikte ver en het bestaan van het toneelgezelschap waarin ze speelt hangt er van af.

West-Europa was in die dagen aan de buis gekluisterd. Immers het bruiste en borrelde in Oost-Europa. Op 9 november 1989 (41 dagen voor het moment waarop de film plaatsvindt) was de Berlijnse muur gevallen en het Roemeense volk voelde dat hún moment gekomen was. ‘The New Year That Never Came’ brengt prachtig in beeld hoe de Roemeense arbeiders worden geronseld om te gaan luisteren naar een grote televisietoespraak van Ceaușescu. Maar … in plaats van het obligate gejuich van het volk klonk aan alle kanten boe-geroep. De dictator en zijn vrouw waren verbijsterd. De film bevat hiervan de originele beelden. Gelu, de doorsnee Roemeen, staat ertussen met zijn juichbord. Het wordt voor eenieder al snel duidelijk dat dit het einde is van de dictatuur in Roemenië. Het blijkt overigens ook het einde te zijn van de dictator en zijn vrouw Elena. Zij worden in een haastig proces geëxecuteerd. Dit laatste zit niet in de film maar is wel onderdeel van de historische context.

Als het duidelijk is dat het niet alleen het einde is van de dictatuur maar ook van alle instituties die ermee verbonden zijn, zien we dat de burgers die we tot dusver gevolgd hebben in ‘The New Year That Never Came’ meteen de gevolgen daarvan ervaren, tot hun grote opluchting.

Bogdan Mureşanu (1974) heeft tot dusver vrijwel uitsluitend korte producties gemaakt, waarvan er overigens vele bekroond zijn. ‘The New Year That Never Came’ is gebaseerd op zo een korte film, ‘The Christmas Gift’, waarin het verhaal van Gelu uit de doeken wordt gedaan. Van deze korte film heeft hij een prachtige lange film gemaakt die op het filmfestival van Venetië gekozen werd als beste film. Dat deze film geschoten is in het formaat 4:3 draagt daaraan zeker bij, omdat het het best past bij de beelden uit 1989 evenals de bijzondere kleurenkeuze.

De Bolero van Ravel speelt een bijzondere rol in de film. Ondanks dat deze muziek onverminderd populair blijft en bijna tot vervelens toe in veel producties opdraaft, versterkt de opzwepende melodie dit drama.

‘The New Year That Never Came’ is een absolute aanrader. Kleine levens van de gewone burgers uit het communistische Roemenië worden prachtig in beeld gebracht. Op inleefbare wijze toont Mureşanu hoe zij hun weg zochten en vonden tussen de verschrikkingen van de Roemeense dictatuur.

Ton IJlstra

Waardering: 4.5

Bioscooprelease: 19 december 2024