The Penguin Lessons (2024)

Regie: Peter Cattaneo | 111 minuten | komedie, drama | Acteurs: Steve Coogan, Jonathan Pryce, Alfonsina Carrocio, David Herrero, Micaela Breque, Nicanor Fernandez, Hugo Fuertes, Bruno Blas, Julia Fossie, Brendan McNamee, Joaquín Lopez, Miguel Alejandro Serrano, Gerardo Maleh, Francesca Vaccari, Florencia Nocetti, Romina Cocca, Dodi de Miquel, Osvaldo Ayre, Silvia de Esteban

In de jaren zeventig ontstonden in Latijns-Amerika in korte tijd verschillende dictaturen, die niet alleen op communistenjacht waren maar ook de stem van het volk verstikten en er wrede methoden op nahielden. Denk hier aan het fenomeen van de ‘Verdwenenen” (“los desaperecidos” in Argentinië) over wiens lot tot op de dag van vandaag de “dwaze” moeders van de Plaza Mayor opheldering eisen.

‘The Penguin Lessons’ speelt zich af in Argentinië in 1976, het jaar waarin de regering van Isabel Perrón omver geworpen werd door een militaire dictatuur onder leiding van Jorge Videla. Deze context is belangrijk omdat de film dit als belangrijkste onderwerp heeft. De aanwezigheid van een pinguïn is niet meer dan het vehicle dat wordt gebruikt om de verschrikkingen van de dictatuur in beeld te brengen en om belangrijke boodschappen af te geven. De lichte toon die in de film zit verheelt niet dat het hier gaat om een dramatisch gegeven en een zwarte bladzijde in de Argentijnse geschiedenis. Overigens een geschiedenis die zich ook elders in Latijns-Amerika op vergelijkbare manier afspeelde. Denk bijvoorbeeld aan Chili waarin de regering van Allende in 1973 omver werd geworpen door dictator en junta-leider Augusto Pinochet.

In ‘The Penguin Lessons’ speelt Juan Salvador, een magelhaenpinguïn, de hoofdrol. Tom Michell (uitstekend vertolkt door Steve Coogan) is een Engelse leraar Engels aan een internaat voor rijke families. Hij heeft een paar dagen vrij omdat op dat moment de staatsgreep plaatsvindt die Videla aan de macht zou brengen. Samen met een collega reist hij naar buurland Uruguay en vindt daar aan het strand een nog levende met stookolie besmeurde pinguïn. Om indruk te maken op de vrouw met wie hij die nacht in een club heeft doorgebracht laat hij zich verleiden om de pinguïn mee te nemen naar zijn hotel om hem daar te reinigen. Maar dan verdwijnt de vrouw en zit hij opgescheept met de pinguïn die inmiddels Juan Salvador Gaviota is gedoopt. Hij besluit het dier mee naar huis te nemen. Zo doet Juan Salvador zijn intrede in de school en in de klas.

In zijn lessen behandelt Tom gedichten van Engelse dichters (John Masefield, Charlotte Mew en Percy Shelley) die allen een belangrijk thema gemeen hebben. Ze beschrijven de onvrijheid en de wil en wens van de dichters om vrij te zijn, om op te staan tegen het gezag, de bezetter om zo hun vrijheid op te eisen. Langzaam maar zeker daalt deze boodschap in bij de jongens in de klas, allen kinderen van de elite en dus van de regerende klasse. De inhoud van zijn lessen komt ter ore van de directeur van de school, de heer Buckle (Jonathan Pryce). Hij spreekt Tom hierop aan en zonder het met zoveel woorden te zeggen maakt hij hem duidelijk dat dit soort “revolutionaire” poëzie niet op zijn plaats is in de school en op dit moment.

Ondertussen worden we soms op de achtergrond en soms op de voorgrond geconfronteerd met de gevolgen van de staatsgreep. Sofia (een bijrolletje voor Alfonsina Carrocio) is de kleindochter van de huishoudelijke hulp en zij wordt op straat opgepakt door agenten van de geheime dienst. Tom ziet het gebeuren, maar ondanks dat Sofia zijn naam roept, durft hij er niet tussen te komen. Uiteindelijk wordt hij zelf ook gearresteerd.

De cast en crew vertegenwoordigen een enorme bak aan filmervaring met regisseur Peter Cattaneo voorop (‘The Full Monty’), Steve Coogan (‘Around the World in 80 Days’, ‘Night at the Museum’, ‘Philomena’), en Jonathan Pryce (“The Crown”, “Game of Thrones”, ‘Pirates of the Caribbean’). Steve Coogan vertolkt zijn rol van Tom Michell op een “laid-back” manier. Geen geschreeuw, geen grote woorden, maar rustig en ingetogen. Hij heeft in zijn verleden een eigen drama te verwerken dat regelmatig doorklinkt in de film. En de pinguïn Juan Salvador? Die gaat rustig zijn gang, in het appartement van Tom, in zijn klas en uiteindelijk ook in het zwembad van de school. Heel veel grappige shots van het dier ook als hij het luisterend oor is van Tom en zijn collegae en doet alsof hij alles begrijpt. Zo zien we in de film dat de belangrijke thema’s – vrijheid, menselijkheid, eenzaamheid en dergelijke – heen en weer worden gespeeld tussen de mensen, de pinguïn en de grotere politieke context. Soms in de vorm van een gesprek, soms in de vorm van de bespreking van een gedicht tijdens de les en soms in de vorm van het geweld dat het gezag loslaat op de burgerbevolking.

‘The Penguin Lessons’, gebaseerd op ware gebeurtenissen uit het gelijknamige boek van Tom Michell (de echte!) uit 2015, is meer dan een grappige film met vele leuke confrontaties tussen mens en dier. Het is een speelfilm waarin een maatschappelijk relevante boodschap en het menselijk verdriet op een intelligente en soms tragikomische wijze met elkaar worden verbonden met als resultaat een zeer ontroerende film.

Ton IJlstra

Waardering: 4

Bioscooprelease: 23 oktober 2025