The Promise (2025)

Regie: Daan Veldhuizen | 115 minuten | documentaire

De geest van kolonialisme en imperialisme dwaalt overal ter wereld dagelijks nog door straten. Het lijkt iets uit een ver en veilig verleden. Iets waar een einde aan is gemaakt. Het is nog in materiële vorm aanwezig, zoals in gebouwen, standbeelden en menselijk leed. Evenzeer zijn de ismes ontastbaar zoals een spook, in de vorm van ideeën of overtuigingen. Als abstracties dolen zij (in)direct rond in de hoofden van mensen. Niet al die mensen hebben evenveel last van dat spook. Sommigen zijn er meer mee in contact gekomen dan anderen. De interpretatie van deze geest verschilt ook enorm. Aan de hand van indrukwekkend archiefonderzoek maken regisseur Daan Veldhuizen en co. echter duidelijk dat dit koloniale en imperiale spook soms dichterbij is dan we denken.
 
‘The Promise’ opent met fascinerende authentieke beelden van Nederlandse kolonialen, op trek door de voormalige Nederlandse kolonie Nederlands-Nieuw-Guinea (West-Papua). De film wordt vergezeld door enkele stemopnamen, vol masculiene koloniale stereotypen: het ‘penetreren’ van ‘onbekend’ land; het doorbreken van ‘isolationisme’ door het ‘ontdekken’ van ‘primitieve’ volken en deze ‘op te voeden uit het stenen tijdperk’. De rol van wetenschap, Europese wetgevingen en religie wordt netjes ten toon gesteld. Het voelt aan als het einde van de 19e eeuw, maar niets is minder waar: het zijn de jaren 1950 en 1960.
 
De kijker wordt geïntroduceerd in het perspectief van de Nederlanders die aan dit koloniale project meewerkten, om vervolgens een andere wending te nemen. Dit narratief krijgt een andere kant, het verhaal van de Papoea’s. Een bevolking die gekoloniseerd werd door Nederland en van wie ze de belofte kregen van onafhankelijkheid. Geostrategische overwegingen en een grondstofrijke berg staken er echter een stokje voor, waardoor het land tegen eigen wil een onderdeel van Indonesië werd. Het is hier dat de Papoea’s te horen krijgen dat zij ‘opgevoed’ zullen worden door de Indonesiërs. De cirkel is rond.
 
Veldhuizens werk heeft een duidelijk doel voor ogen: meer licht schijnen op enkele donkere pagina’s van de Nederlandse en internationale geschiedenis en hierover en oproep doen. Het verhaal van de Papoea’s is weinig gekend en indien het al wordt verteld, is het vanuit een Nederlands perspectief. De docu doet er dus goed aan om (voormalige) inwoners van West-Papua ook aan het woord te laten, vis-à-vis die van de kolonialen. De verschillende perspectieven van dit recent complexe en gelaagde trauma, van een bevolking wiens onafhankelijkheid werd ontzegd door geopolitieke strategische overwegingen, komen zo mooi in beeld. Het toont aan dat de pijn van deze bevolking intergenerationeel is, waar zij elk een andere visie aan overhouden en/of er anders mee omgaan. Het is de juiste balans tussen de wisselwerking van nationaal en internationaal en de macht van externe krachten in beeld te brengen, waarbij de bevolking een stem en agency krijgt.
 
Enkele ongelukkige keuzes hadden met eenvoudige ingrepen vermeden kunnen worden. Zo is het niet altijd even gemakkelijk om te volgen. Gedurende deze net geen twee uur durende documentaire gebeurt er veel; heden en verleden wisselen elkaar in snel tempo af; en gezien het globale karakter van de situatie, reist de kijker de wereld ook af. Wat meer duiding, aan de hand van een jaartal of naam, had niet misstaan. Gezien het doel voor ogen, had dit een absolute meerwaarde gehad. Mensen zonder enige kennis van deze delicate materie zullen dit dus aandachtig moeten volgen.
 
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, herhaalt geschiedenis zich nooit. Het is een complex kluwen van gebeurtenissen en beslissingen op verschillende niveaus die zich afspelen in specifieke contexten. Laat dat nu net iets zijn dat ‘The Promise’ pijnlijk en genuanceerd duidelijk maakt. Meer dan dat, hij toont aan dat dit maar één aspect is en dat wie die geschiedenis schrijft van groot belang is. Een tragisch verhaal, dat al decennia lang gaande is, waarbij een bevolking systematisch het slachtoffer is geworden van krachten van buitenaf, krijgt eindelijk meer aandacht. Een geschiedenis die al lang had moeten geschreven worden, wordt nieuw leven ingeblazen. ‘The Promise’ is een zeer belangrijke documentaire, met een intelligente opbouw.

Nick Majchrowicz

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 22 mei 2025