The Shop Around the Corner (1940)

Regie: Ernst Lubitsch | 99 minuten | komedie, drama, romantiek | Acteurs: Margaret Sullavan, James Stewart, Frank Morgan, Joseph Schildkraut, Sara Haden, Felix Bressart, William Tracy, Inez Courtney, Sarah Edwards, Edwin Maxwell, Charles Halton, Charles Smith

Op de Nederlandse buis worden rond de feestdagen vooral recente kerstfilms uitgezonden, veelal vanaf de jaren negentig, met steevast ‘Home Alone’ op eerste kerstdag en het vervolg op de tweede. Juist daarom is het zo jammer dat wie een nieuwe kersttraditie wil beginnen met een klassieker van weleer, de film vaak zelf moet opzoeken. Waar ‘Home Alone’ inspeelt op de nostalgische fantasie van prepubers om even zonder toezicht te zijn, is ‘The Shop Around the Corner’ een warm, kleinschalig genot voor het hele huis.

Ernst Lubitsch vond zijn vorm als maker van muzikale komedies net vóór de invoering van de Hays Code in 1934, een reeks strikte richtlijnen voor zelfcensuur in Hollywood. Ironisch genoeg lijken juist deze beperkingen de aanzet te zijn geweest voor een geraffineerde stijl van insinuatie, dubbelzinnigheid en geestige dialoog; een moeilijk te definiëren maar herkenbare Lubitsch Touch. Ook ‘The Shop’ draagt duidelijk die signatuur. De film is gebaseerd op het Hongaarse toneelstuk ‘Parfumerie’ (1937) van Miklós László, maar het verhaal zal bij velen vooral bekend zijn via de jarennegentig-remake ‘You’ve Got Mail’ met Tom Hanks en Meg Ryan.

De voornaamste drijfveer van de film is de romantische dynamiek en chemie tussen de speelse Margaret Sullavan (Ms. Novak) en de knappe James Stewart (Mr. Kralik), die enkele jaren later de lat nog hoger zou leggen met ‘It’s a Wonderful Life’. Als anonieme penvrienden worden zij via hun opgehemelde, idealiserende correspondentie op slag verliefd. Zonder het te weten zijn ze echter ook collega’s in de winkel om de hoek — en daar botert het totaal niet. Zo ontstaat een kloof tussen uiterlijke beleefdheid en latente verlangens, waarin de maskerade van manieren op licht absurde wijze wordt blootgelegd. De spanning komt niet zozeer voort uit de vraag wie de mysterieuze penvriend is — dat geheim kent de kijker al snel — maar uit hoe deze dramatische ironie zich zal ontknopen. Op een bepaald moment ben je er heilig van overtuigd dat deze twee mensen elkaar oprecht niet kunnen uitstaan, ondanks wat hun brieven suggereren.

Toch valt er ook als komediedrama voor iedereen wel iets te genieten. Het podium van de film, The Shop, is een charmante en huiselijke winkel waar ook veel tijd uitgetrokken wordt voor de andere medewerkers. Wie ooit in de detailhandel heeft gewerkt, herkent onmiddellijk de beklagenswaardige baas Mr. Matuschek, de gluiperige opportunist Vadas, of de opdringerige loopjongen Pepi. Samen vormen zij een charmante familie van middenklassers die, naast hun dagelijkse werk, verlangen hebben naar liefde, erkenning of gezelschap op kerstavond.

Lubitsch weet alledaagse situaties te verheffen door momenten te construeren die zowel grappig en dramatisch zijn, en waarin de kerstgedachte besloten ligt in de verbondenheid tussen de personages. ‘The Shop Around the Corner’ is een film om verliefd op te worden – en om elk jaar opnieuw te bekijken op kerstavond.

Sef Brouwers

Waardering: 4.5

Bioscooprelease: 17 april 1941