Tussen wal en schip – Geruisloos Indisch (2024)

Regie: Sven Peetoom, Juliette Dominicus | 74 minuten | documentaire

Zo’n 75 jaar geleden zette een grote groep uit voormalig Nederlands-Indië voet aan land in Nederland. Nadat Indonesië zijn onafhankelijkheid had uitgeroepen, waren zij niet meer welkom in het land waar ze opgroeiden. Maar hoe welkom waren ze eigenlijk in het koude kikkerlandje? In ‘Tussen wal en schip – Geruisloos Indisch’, van Juliette Dominicus en Sven Peetoom, willen drie kleinkinderen vurig meer weten van hun Indische grootouders op deze repatriëringboten. Met een lach en een traan navigeert hun zoektocht behendig tussen kwetsbare momenten.

De van huize uit gedragspsycholoog, Kyron Olmeijer, bevroedt dat er iets ernstigs is gebeurd met zijn grootmoeder tijdens de overtocht van Indonesië naar Nederland. De twee kunnen goed met elkaar opschieten en er is ruimte om herinneringen op te halen over Nederlands-Indië en niet alleen voor de nostalgische. Over de mindere kanten maakt zijn oma zich ook boos. Echter ze praat liever niet over een specifiek trauma en hinkt sterk op twee gedachten om het ‘Indisch zwijgen’ te doorbreken. Beiden vragen zich ook af wat het doorbreken van het zwijgen voor gevolgen zal hebben voor zichzelf en hun relatie.

Aanvankelijk gaan de gesprekken in ‘Tussen wal en schip – Geruisloos Indisch’ ook best moeizaam. Beide generaties bezigen een andere taal over hoe ze iets zeggen of vragen over het leven. De kleinkinderen lijken gefixeerd op het vinden van hun wortels en de gevolgen daarvan voor hun plek in Nederland. De oudere generatie die onder een spervuur aan vragen komt te liggen, spreekt niet graag over deze periode in hun leven en bedekken veelal een gecompliceerd, en soms traumatisch, verleden met de mantel der liefde.

Nauwelijks kan Jip Dresia haar ogen drooghouden als ze haar grootmoeder vertelt hoeveel ze om elkaar geven. Tegelijk voelt Jip een afstand, alsof haar oma iets diep wegstopt. Van jongs af aan heeft oma haar zoon, Jips vader, geboden om zich zo Nederlands mogelijk te gedragen. Eet aardappelen en geen rijst, bijvoorbeeld. Alsof haar Indische wortels een schandvlek zijn voor de familie en misschien zelfs met de wortel uitgeroeid moeten worden. Toch kan ook zij niet geheel loskomen van haar geboorteland. Wanneer ze haar kleindochter hierover ziet huilen, herhaalt ze dat ze zo trots is op Jip en dat het allemaal uiteindelijk goed komt.

Is je identiteit niet gewoon fluïde vraagt Jips oma zich af. Je verandert constant in het leven. Is je aanpassen daarom zo erg? Interessant in dit kader is dat de kleinkinderen vooral op zoek zijn naar een duidelijk antwoord over hun identiteit en wortels, naar een zekerheid die in een jong leven vaak nog niet gestold is. Dit klinkt allemaal zeer natuurlijk. Je kan daarom beide generaties weinig verwijten maken en alleen maar begrip tonen voor blinde vlekken.

Soms legt Benjamin Caton zijn grootvader het vuur aan de schenen over Nederlands-Indië. De strijd van Indonesië voor onafhankelijkheid vindt Caton niet meer dan vanzelfsprekend na meer dan vierhonderd jaar koloniale bezetting en onderdrukking door Nederland. Zijn grootvader ziet dit toch anders. Hij vindt dat de Nederlanders ook veel goeds hebben gebracht in het land waar hij is opgegroeid, als ook voor Indonesië. Toch botsen de mannen niet zozeer maar zoeken ze naar begrip voor elkaars perspectief. Of ze op dit vlak ooit dichter bij elkaar komen, blijft de vraag.

De kinderen in ‘Tussen wal en schip – Geruisloos Indisch’ willen de wond openen om te helen, de grootouders willen het bloeden uit de wond liever stremmen om hun kinderen, de toekomst, te beschermen. Op een gegeven moment zegt Jips oma dat het haar kinderen, en later kleinkinderen, waren die haar op de been hielden in de zware tijden. Met glazige ogen, geen tranen, zegt ze dat ze het daarvoor doet, sterk zijn voor haar kroost. Haar kleindochter moet het hiermee doen. Het verleden blijft springlevend en soms een beest dat zonder ontzag tekeergaat tegen het heden.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 5 juni 2025