Vagevuur (2025)

Regie: Pieter Genee | 33 minuten | documentaire

Hoewel titel en thematiek onvermijdelijk herinneren aan ‘Those Who Feel the Fire Burning’ van de in 2025 met Gouden Kalveren overladen Morgan Knibbe, kiest Pieter Genee in ‘Vagevuur’ voor een geheel andere vorm — één die helaas teleurstellend uitpakt.

De film opent in 1978, wanneer Nieuw Almere wordt aangekondigd als glanzende belofte van economische welvaart voor de Nederlandse middenklasse. In 2025 huisvesten diezelfde gebouwen vluchtelingen: een beeld dat evengoed zou kunnen worden misbruikt in het discours van rechtse partijen. ‘Vagevuur’ kiest nadrukkelijk voor de linkse flank, met een voice-over die op zeurderige toon blijft herhalen wat we al zien, weten of voelen. Alsof elk shot een onderschrift nodig heeft.

Diezelfde voice-over grossiert in pseudo-filosofische zinnen als: “We komen los van wat we waren en dichter bij wat we zouden kunnen worden” of “Een plek die niet kan of wil kiezen wat ze wil zijn, zelfs de radio zweeft tussen gedachten.” Stijlvolle woorden, maar het resultaat is een film die bezwijkt onder haar eigen pretentie, en die noch persoonlijk durft te zijn, noch werkelijk contact maakt met de ander.

Pas wanneer Salem verschijnt, een jonge man van Marokkaanse komaf die in Nieuw Almere probeert een bestaan op te bouwen, lijkt de film even richting te vinden. Salem is vriendelijk, bedachtzaam, maar ook zichtbaar vermoeid door het systeem waarin hij vastloopt. Als ‘derdelander’ krijgt hij te horen dat hij illegaal is verklaard en uitgezet zal worden. Terwijl hij zwijgend uit het raam kijkt, naast een stapelbed dat meer weg heeft van een tijdelijk onderkomen dan van een thuis, dramt Genee zijn voice-over door: “Hij is bereid delen van zijn wereld te vergeten om een brug te bouwen naar die van ons.” Een fraaie zin — maar ze zegt niets wat het beeld niet al beter vertelt.

Wanneer Salem besluit te stoppen met de film, lijkt ‘Vagevuur’ even te kantelen richting het meta-cinematische, à la Jafar Panahi’s ‘The Mirror’, waarin een jonge actrice plots weigert verder te spelen. Heel even gloort daar iets avontuurlijks: Genee die zijn film verliest en besluit naar Marokko te reizen om Salem terug te vinden. In die essayistische richting had de film kunnen floreren.

Maar Genee blijft steken in generieke beelden van migratie en keert naar het zuiden van Spanje, onder andere naar El Ejido — het beruchte glastuinbouwgebied van 310 vierkante kilometer, ook wel “de zee van plastic” genoemd. Een intrigerend decor, wiens beelden van het scherm spatten; Genee hanteert zelf de camera, vaak op ingenieuze wijze. Toch verliest hij met ‘Vagevuur’ zijn menselijk anker. Wat overblijft is een film die, ondanks enkele rake observaties, nooit zijn focus vindt — noch als persoonlijke zoektocht, noch als politiek essay, en blijft zo hangen tussen eigen hemel en hel.

Martijn Smits

Waardering: 2

TV-uitzending: 27 oktober 2025 (EO)