Volcano Saga (1989)

Regie: Joan Jonas | 28 minuten | korte film | Acteurs: Joan Jonas, Tilda Swinton, Ron Vawter

Actrice Tilda Swinton heeft een veelkleurig cv met daarop werk voor filmhuisregisseurs als Lynne Ramsey (‘We Need to Talk about Kevin’, 2011) en Bong Jo-Hoon (‘Snowpiercer’, 2013), maar ook rollen voor films uit het Marvel Cinematic Universe. Bovendien heeft Swinton zich al vanaf het begin van haar carrière vaker buiten de filmindustrie opgehouden, op zoek naar projecten buiten de platgetreden paden. Je zou haar op zijn minst eclectisch geëngageerd kunnen noemen. In het meer experimentele deel van haar loopbaan kan je dan ook de licht bevreemdende kortfilm ‘Volcano Saga’ (Joan Jonas, 1989) vinden.

De visueel uitbundige kortfilm van ongeveer een half uur komt uit de koker van visueel kunstenaar en pionier in de videokunst, Joan Jonas (1936). Hiervoor baseerde Jonas zich op de dertiende-eeuwse Laxdæla saga uit IJsland (nog het minst vreemde aan het hele project). Deze mythe draait om een jonge vrouw waarvan de dromen de toekomst voorspellen. In een serieus aangezette voice-over vertelt de vrouw (Swinton) waar ze ’s nachts van wakker ligt. Ondertussen zie je oude en moderne, voor 1989, kiekjes van IJsland over elkaar heen tuimelen, alsof de beelden over iets anders gaan dan waarover de voice-over mijmert.

De basstem van een man dondert binnen. Twee zwevende hoofden vanaf de schouders praten over drie dromen die de jonge vrouw heeft. In elke droom blijft ze kostbare ringen verliezen. De man weet wel raad met deze nachtelijke verzoekingen. Voor hem staan deze overduidelijk voor de komende echtlieden in haar leven, alle drie andere soort liefdes, niet per se passioneel of romantisch, die de vrouw voor haar kiezen zal krijgen. Ondertussen blijven gefragmenteerde beelden van het geïsoleerde natiestaatje op de achtergrond voorbij schuifelen.

Soms weet je bij ‘Volcano Saga’ niet precies waarnaar je kijkt. Echter waarover je hoort, is van alle tijden. Het contrast tussen het beeld en geluid is daardoor uitdagend speels maar af en toe ook zo serieus dat je vergeet te lachen. Nochtans zie je voortdurend zwevende hoofden op het scherm vers van het Monty Python hakblok. Hoewel het nieuwsgierig maakt naar de oorsprong van IJsland, is de ervaring ervan niet bepaald vulkanisch, eerder een beetje verouderd doch verterend, en vooral voor de allesetende Swinton- en Joan Jonas-fan.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Speciale vertoning: Tilda Swinton Ongoing – Eye Filmmuseum, 28 september 2025 — 8 februari 2026