When Chueca Dies (2025)

Regie: Ramón Gieling | 96 minuten | documentaire

Hoeveel manieren bestaan er om vrijheid te filmen? In de straten van Chueca, ooit toevluchtsoord voor wie “anders” was, laat Ramón Gieling zien dat vrijheid tegelijk herinnering, viering en fragiel bezit kan zijn.

‘When Chueca Dies’, waarvoor Gieling samen met schrijver Gustaaf Peek het scenario schreef, is geen conventionele documentaire maar een caleidoscoop: chaotisch, fel en even tegenstrijdig als de Madrileense wijk Chueca zelf. Sinds de jaren negentig groeide Chueca, mede dankzij het iconische boekenwinkeltje Berkana dat queer literatuur verkocht, uit tot een vrijhaven. Voor velen voelde die mini-revolutie als het eerste moment dat ze zichzelf mochten zijn. Die liefdevolle herinnering contrasteert met de onzekerheid van het heden en de broosheid van de toekomst, nu de wijk opnieuw onder druk staat door politiek gekleurde retoriek en openlijke agressie jegens queer mensen.

Wat de film vooral bijzonder maakt, is de manier waarop Gieling zijn portretten steeds nieuwe vormen geeft: intieme scènes in bed, rauwe straatbeelden, fel uitgelichte tableaus of historische en futuristische uitstapjes. We springen van het oude Thebe met zijn homoseksuele krijgers naar een bunker in 2036, waar twee vrouwen moeten schuilen omdat buiten op niet-heteroseksuelen wordt gejaagd. Het is grillig, fragmentarisch, soms zelfs chaotisch – maar dat is ook precies de energie waarmee de film gemaakt is.

Daarnaast is ‘When Chueca Dies’ verrassend gelaagd. Naast liefdevolle en confronterende scènes is de film ook informatief: geschiedenis, fictie en persoonlijke verhalen vloeien in elkaar over. Dat maakt hem toegankelijk, zelfs voor wie doorgaans weinig affiniteit voelt met intieme portretten van queer liefdes en relaties. Gieling onderzoekt ook waar de haat tegen “anderen” vandaan komt. Hoewel de film niet leunt op klassieke dramatiek – de personages vertellen eerder dan dat ze iets doorléven – blijft hij boeien door zijn inventiviteit en de voelbare noodzaak waarmee hij gemaakt is.

Een van de sterkste vondsten is hoe Gieling intimiteit vangt in twee terugkerende vormen: koppels in bed, pratend of bladerend door oude foto’s, en individuen die een brief schrijven aan een geliefde of familielid. Die brieven roepen associaties op met Chantal Akermans ‘Letters from Home’, maar dan in Gielings veelkleurige universum.
Met minimale middelen ontstond een film die opvallend rijk oogt. De decors, hoe eenvoudig soms ook, geven de mengvorm van documentaire en theater overtuiging. Hier toont zich Gielings vakmanschap: hij weet een intieme film neer te zetten die tegelijk grootser voelt.

‘When Chueca Dies’ is informatief, liefdevol, choquerend en doordrenkt van energie. Het is een film die moeiteloos schakelt tussen intimiteit, geschiedenis en verbeelding. Juist die sprongen, en de noodzaak waarmee ze zijn gemaakt, geven de film zijn kracht en eigenheid.

Martijn Smits

Waardering: 4

Speciale vertoning: Nederlands Film Festival 2025
Bioscooprelease: 2 oktober 2025