Writing Hawa (2024)

Regie: Najiba Noori | 84 minuten | documentaire

‘Writing Hawa’ is helaas zo uit het leven gegrepen. De persoonlijke ambities van een vrouw, op leeftijd, worden wreed doorkruist door politieke ontwikkelingen. De vrouw, Hawa, laat zich daardoor niet ontmoedigen en zet door. Dat is in een notendop het verhaal van deze documentaire. Het past naadloos in de geschiedenis van Afghanistan. Een geschiedenis die gekenmerkt wordt door eindeloze interne strijd. In de jaren negentig van de vorige eeuw werd die strijd onderbroken door interventies van Rusland. Toen de Russen het land uitgejaagd waren door de Taliban vielen de Amerikanen en hun bondgenoten in 2001 het land binnen in hun strijd om Al Qaida te verslaan. Deze strijd werd twintig jaar later beslist ook weer in het voordeel van de Taliban. De geschiedenis van Hawa ademt mee met de ups en downs die deze conflicten met zich meebrachten. Van geen vrijheid naar veel vrijheid naar geen vrijheid.

De Afghaanse vrouwen zijn de grootste slachtoffers van de patriarchale regimes die onder leiding van de Taliban het land bestuurden. ‘Writing Hawa’ geeft daar een goed beeld van, sterker nog, de ommekeer die het vertrek van de Amerikanen teweeg bracht in 2021 geeft opeens vaart en focus aan de documentaire.

De maakster van ‘Writing Hawa’ is Najiba Noori, de dochter van Hawa. Dit is haar eerste lange documentaire. Zij heeft zich voorgenomen om het leven van haar moeder te documenteren. Temeer omdat Hawa op latere leeftijd, als ze 53 is, besluit te leren lezen en schrijven. Als meisje van dertien is zij uitgehuwelijkt aan een dertig jaar oudere man. Die man, nu dus in de tachtig, begint te dementeren. Dat moment lijkt samen te vallen met het moment waarop Hawa besluit het heft, haar leven, in eigen hand te nemen. Ze neemt twee belangrijke besluiten. Het eerste besluit is dat ze wil leren lezen en schrijven. Het tweede besluit is dat ze haar eigen geld wil verdienen door de productie van traditionele Hazari kleding voor vrouwen, met prachtig borduurwerk. De familie behoort tot de Hazara, een bevolkingsgroep met vertakkingen in Iran, India, Pakistaan en Turkije.

Najiba Noori (1995) (‘With this film, I want to create awareness, impact and change.’) hanteert zelf de camera in de beginfase van de film en gebruikt deze om de stappen te laten zien die haar moeder zet om haar hervonden vrijheid handen en voeten te geven. Geen commentaar, maar ze laat de beelden voor zich spreken. Zo zijn we ook getuige van enige spanning tussen haar en haar demente man die haar eigenlijk niet wil laten gaan. Gelukkig wordt Hawa door haar kinderen gesteund en vader dient zich in zijn lot te schikken. Hij blijft de theedrinkende figuur op de achtergrond als een getuige uit het verleden die meemaakt hoe zijn toekomst en die van zijn vrouw veranderen.

We maken mee wat het vertrek van de Amerikanen en hun bondgenoten teweegbrengt en tegelijkertijd zien we de angst op de gezichten van de diverse familieleden als het duidelijk wordt dat de Taliban in een oogwenk Kabul zullen veroveren. De president vlucht het land uit en de bevolking wordt aan haar lot overgelaten. Dat is ook het moment dat voor Najiba de onverwachte keus komt: moet ze in Afghanistan blijven of moet ze gebruikmaken van de gelegenheid om op zeer korte termijn het vliegtuig te nemen dat haar naar Parijs zal brengen? Ze besluit tot het laatste. Haar broer Ali zal de camera ter hand nemen bij haar afwezigheid en Najiba gaat aan het werk met het filmmateriaal dat ze veilig mee heeft kunnen nemen naar Parijs. Dat moment is een belangrijk keerpunt in ‘Writing Hawa’.

De verwachtingen zijn opeens weg en moeder Hawa moet het zonder haar dochter, maar met haar liefdevolle zoons, zien te rooien. Ze gaat op reis, op zoek naar vrouwen die haar borduurwerk kunnen doen. Dat leidt tot een paar schitterende beelden van Afghanistan en zijn prachtige bergen met besneeuwde toppen. Ook zijn we aanwezig bij een paar gesprekjes tussen Hawa en ons onbekende vrouwen, waarin beide klagen over de gedwongen huwelijken waarin ze als jonge meisjes zijn gedwongen.

Dankzij haar kleinkinderen leert Hawa lezen en schrijven. Ze koopt leesboekjes voor kleuters die ze overschrijft. Dat huiswerk wordt door de kleinkinderen gecontroleerd. Ze heeft zelfs enige tijd een kleinkind in huis dat aan haar gewelddadige vader is ontsnapt. Zo is ze in staat om de brieven uit Parijs van Najiba te lezen. Na de overname van Kabul door de Taliban moet haar kleinkind terug naar haar vader. Zij wordt uitgehuwelijkt aan een oudere man.

Zo ontvouwt zich dit intieme drama met dit gezin dat we gedurende een uur hebben leren kennen onder gelukkige omstandigheden. Als Najiba het vliegtuig inloopt en we zien hoe de achterklep van het vliegtuig zich sluit slaat de beklemming pas echt toe.

‘Writing Hawa’ was eerder te zien op het Internationaal Documentaire Festival van Amsterdam (IDFA) in 2024. De documentaire van Najiba Noori kreeg daar een warm onthaal en de prijs van de internationale filmcritici (FIPRESCI). Het is een verhaal dat aanspreekt omdat we voor onze ogen zien hoe drie generaties vrouwen hun persoonlijke ontwikkeling ontnomen wordt door onderwijs en zelfontplooiing zoals in het geval van Hawa. Wat op het netvlies blijft is een immense bewondering voor die eenvoudige vrouw die vastbesloten is om haar leven in eigen hand te houden en dat niet zal laten in die van een stel oude geestelijken.

Ton IJlstra

Waardering: 4

Speciale vertoning: IDFA 2024
Bioscooprelease: 11 september 2025