Zondebokken (2023)

Recensie Zondebokken CinemagazineRegie: Rocky Grispen | 92 minuten | geschiedenis, drama | Acteurs: Ruben Ruette, Ilona Dings, Mitchell Spruyt, Hugo Weerens, Dreez Cox, Jan Verbruggen, Huub Alleleijn

‘Zondebokken’ is een bijzonder project waaraan aan de hand van regisseur Rocky Grispen zo’n 200 mensen aan mee hebben gewerkt. Budget was er eigenlijk niet. Wel een toegewijd team dat zich helemaal heeft gegeven aan dit passieproject. Een amateurfilm die inmiddels zalen vult in Nederlands en Belgisch Limburg. Een knappe prestatie van een regisseur die duidelijk de ambitie heeft om het ver te schoppen.

De film speelt zich af in het Maeseyck van 1789. Het grensstadje raakt in de ban van de Bokkenrijders. Een roversbende die met bokken door de lucht zouden vliegen. Zij teisteren Maeseyck en haar inwoners met berovingen en inbraken. Twee gerechtsdienaars met elk andere waarden, proberen een eind te maken aan de hegemonie van de Bokkenrijders.
De Bokkenrijders zijn een stukje duistere geschiedenis waar nog te weinig over verteld is. In de Efteling vind je de attractie Villa Volta, die je op een grimmige wijze meeneemt in de folklore. Een film was er echter nog niet, terwijl het materiaal zich uiterst goed dient hiervoor. Gelukkig is daar Rocky Grispen die het heft in hand heeft genomen en ons na lang onderzoek en veel arbeid ‘Zondebokken’ brengt.

Het is oneerlijk bepaalde vergelijkingen te maken met Hollywood, maar iets dat je meteen aanvoelt is de echtheid van het tijdperk waar we ons in bevinden. Er is duidelijk veel onderzoek gedaan, iets wat we ook zien bij een grote regisseur die een fascinatie voor volksverhalen heeft, te weten Robert Eggers (‘The Lighthouse’ en ‘The Northman’). Dat compliment moet gemaakt aan Grispen en zijn crew.

De film begint sterk met een animatievertelling die de tijd en de situatie aanduiden. Met een mooie voice-over in het Limburgs horen we hoe de vork in de steel zit. Hierna vestigen we de aandacht op Maaseyck. Al snel valt op dat de thema’s van die tijd nog steeds aan de orde zijn. Polarisatie is daarbij het toverwoord. Mensen komen in opstand en nemen het heft soms in eigen hand. Dit is anno 2023 nog steeds iets wat speelt.

Filmtechnisch en op het gebied van storytelling komt ‘Zondebokken’ ietwat tekort. Hoewel sommige scènes prachtig in beeld zijn gebracht, en de passie voor deze film van het beeld afspat, voelt het ietwat fragmentarisch. De overgang tussen de scènes verloopt niet altijd even soepeltjes, en ook het verhaal voelt als losse flodders. Er zijn namelijk belangrijke sequenties die een beetje tussen neus en lippen vallen zonder gedegen opbouw of afrondende climax. Het einde is daarvoor het beste voorbeeld. Het voelt heel abrupt.

Op het acteerwerk valt wellicht her en der wat aan te merken, maar daar moet je ook een beetje doorheen kijken, in je achterhoofd houdend dat dit voor zo’n beetje elke acteur zijn of haar eerste echte film is. De make-up, kostuums en setting zijn dan weer aspecten die goed zijn uitgewerkt. Met name de wijze waarop een duivels figuur (waarschijnlijk de duivel zelf) tot leven is gewekt, is indrukwekkend te noemen.

‘Zondebokken’ heeft voornamelijk veel potentie. Het is nu met de best beschikbare middelen gemaakt, en dat is voelbaar. Het is super low budget, maar het ademt ambitie. Niet voor niets draait deze film in grote bioscoopzalen in Limburg. Een uniek project dat absoluut zijn mankementen heeft, maar wel degelijk bestaansrecht heeft.

Sjoerd Crins

Waardering: 3

Bioscooprelease: 22 november 2023