Don’t Let Them Shoot the Kite – Uçurtmayi Vurmasinlar (1989)

Regie: Tunç Basaran | 90 minuten | drama | Acteurs: Ozan Bilen, Nur Sürer, Füsun Demirel, Güzin Özipek, Güzin Özyagcilar, Meral Çetinkaya, Hale Akinli, Rozet Hubes, Yasemin Alkaya, Özlem Savas, Sevin Çalisar, Nurettin Sen, Özlem Üstüner, Ayla Arslancan

De harde realiteit van de vrouwengevangenis wordt zacht in beeld gebracht met pastel- en aardetinten. In ‘Don’t Let Them Shoot the Kite’ van Tunç Başaran zien we de wereld door de ogen van Barış, een vijfjarig jongetje dat opgroeit op een plek waar niemand hoort op te groeien. Barış loopt parmantig door de gevangenis in zijn kleurrijke pakjes, een ontroerende verschijning die contrasteert met de deprimerende realiteit. Zijn aanwezigheid is niet alleen ontwapenend, maar ook ontregelend: hij herinnert de vrouwen én de kijker eraan dat er buiten deze muren een andere wereld bestaat. Een wereld waar een kind eigenlijk thuishoort. Toch is die ‘wereld daarbuiten’ voor hem slechts een idee, een verhaal dat de vrouwen hem vertellen, en een plek waar zijn vader zich ergens ophoudt.

Barış bevraagt de wereld om zich heen en aan de hand van zijn vragen kleurt de film zijn universum steeds verder in. Veel vragen blijven onbeantwoord of worden gesust met leugentjes om bestwil – zijn vader is “gewoon te druk” om langs te komen – waardoor de kloof tussen wat hij denkt te weten en wat hij voelt steeds groter wordt.

In zijn moeder vindt hij geen stabiele houvast. Zij slingert heen en weer tussen vrolijke uitbarstingen en diepe boosheid, waarin ze om zich heen slaat en zich afreageert op Barış en de andere vrouwen. Barış vindt geborgenheid bij Inci, een politieke gevangene die zich liefdevol om hem bekommert en hem leert over hoop en verbeeldingskracht. Tussen haar en Barış ontstaat een tedere band, gebouwd op vertrouwen en de belofte van een gezamenlijke toekomst buiten de gevangenis. Samen tekenen ze een vlieger – een simpel maar krachtig symbool voor vrijheid, een metafoor die terugkeert in beelden van vogels en de open lucht die onbereikbaar lijkt. Het idee dat de vlieger ooit echt zal vliegen, biedt hoop in een omgeving die gedomineerd wordt door regels en een abstract rechtsysteem dat deze vrouwen gevangen houdt.

Binnen de gevangenis toont de film een bont gezelschap van vrouwen, elk met hun eigen verleden en overtuigingen. Subtiel worden verschillen zichtbaar: geloof in de staatsradio of juist wantrouwen, jong tegenover oud, geletterd tegenover analfabeet. Het is een klein, eigen universum waarin solidariteit en conflict naast elkaar bestaan, en waarin Barış een spiegel vormt voor hoe deze vrouwen omgaan met verlies, machteloosheid en verandering.

Wanneer er een nieuw kind ten tonele verschijnt, verandert er iets in Barış. De aandacht van Inci verschuift naar de nieuwkomer, en in de stilte van Barış’ blikken wordt zijn groeiende eenzaamheid zichtbaar. Een compilatie van beelden waarin hij peinzend in de verte kijkt, laat de pijn zien van een kind dat de wereld observeert maar haar niet begrijpt.

Toch blijft er iets onbevredigends in de manier waarop de film zijn verhaal opbouwt. De scènes wisselen soms te bruusk tussen chaotische gebeurtenissen en dromerige mijmeringen, waardoor een ritme ontbreekt dat meer diepgang aan de personages had kunnen geven. Hoewel de vrouwen in de gevangenis duidelijk van elkaar verschillen, krijgen ze weinig ruimte om zich te ontwikkelen; hun verhalen komen en gaan vluchtig, waardoor het moeilijk is om echt met hen mee te leven. Ook de flashbacks van Inci buiten de gevangenis voegen weinig toe – haar mijmerende blik is krachtig, maar de herhaling benadrukt vooral wat we al begrepen: dat zij Barış niet kan vergeten. Het resultaat is dat de film soms te veel blijft hangen in herhaling en fragmentarische momenten, terwijl juist een sterkere focus op karakterontwikkeling en emotionele gelaagdheid de ervaring nog indringender had kunnen maken.

‘Don’t Let Them Shoot the Kite’ is uiteindelijk een film over hoop die niet te breken is. Zelfs binnen muren, zelfs in een kind dat de wereld nog niet begrijpt, blijft er iets wat hoger wil vliegen.

Salman Guldemond

Waardering: 3.5