20 Days in Mariupol (2023)

Recensie 20 Days in Mariupol CinemagazineRegie: Mstyslav Chernov | 95 minuten | documentaire

De adembenemende beelden van de initiële fase van de Russische invasie van Oekraïne zullen bij velen op het netvlies gebrand staan: Russische helikopters die het Oekraïense luchtruim binnentraden, gruwelijke beelden van raketten die civiele doelwitten raakten en het leed en verderf van de doorsneeburger die gevangen zat in een conflict waar niemand om vroeg. Deze beelden kwamen terecht in de Westerse media dankzij de moedige Oekraïense Associated Press journalist en filmmaker Mstyslav Chernov. Samen met enkele anderen riskeerden zij hun leven om de horror vast te leggen die plaatsvond in de eerste 20 dagen van de oorlog in de havenstad Marioepol, nadat Russische troepen op 24 februari 2022 binnenvielen. Alle opnames werden samengebundeld in de documentaire ’20 Days in Mariupol’, die de hel toont die Oekraïense stad was geworden.

Hoewel de oorlog zich momenteel in een patstelling bevindt, was de eerste fase van de Russische invasie veel dynamischer. Na een week was Marioepol omsingeld, waardoor de meerderheid van de inwoners vastzat. Zij ondergingen een ware nachtmerrie van dood en vernietiging. Chernov toont ons de lijken van ouderen, kinderen en baby’s; niemand werd gespaard. Hoe aangrijpend dat dit ook is, het is vooral de wanhoop en het verdriet van diegenen die achterblijven die aantonen hoeveel vernieling oorlog te weeg kan brengen. De tranen of schreeuwen van een jong koppel dat hun kind verliest, mensen die overgaan tot plunderingen en een gewonde zwangere vrouw die een kliniek wordt uitgedragen om niet veel later te sterven: het zijn beelden die door merg en been gaan.

Het zijn uiteindelijk de (civiele) individuele verhalen van diegenen die de oorlog meemaken, die verloren gaan. Chernov brengt zeer bewust deze verhalen van burgers die het doel zijn geworden in beeld, omdat we geconfronteerd moeten worden met de harde realiteit – een die de Russische spindokters maar al te graag bestempelen als ‘fake news’. De tragische beelden van luchtaanvallen op ziekenhuizen en wanhopige dokters, die vastgelegd worden door Chernov dienen als bewijsmateriaal van de vreselijke oorlogsmisdaden. Daden en beelden die momenteel even goed gefilmd konden zijn in Gaza. ’20 Days in Mariupol’ vormt het zoveelste bewijsstuk dat wat er in Oekraïne gebeurt, en met oorlog in het algemeen, (on)menselijk is. Het zou, met andere woorden, verplicht kijkmateriaal moeten worden voor iedereen, zodat die goed genoeg weten waaraan ze beginnen.

Niet alleen is deze documentaire een aanklacht tegen de Russische invasie en alle dood en verderf die het met zich heeft meegebracht, maar ook een persoonlijke verklaring van Chernov. Geregeld vertelt hij op een monotone manier welke gedachten er door zijn hoofd spookten; de angst om zijn kinderen nooit meer te zien, terwijl hij op de achtergrond door de gebombardeerde straten loopt… het geeft de reële angst weer van wat er op het spel stond. Terwijl de Russen alsmaar verder oprukken en hun grip op de stad vernauwen, geraken de inwoners haast letterlijk in ademsnood. Niet alleen veranderen zij, maar ook Marioepol zelf. De stad wordt afgebeeld als een levend organisme, dat pijn lijdt en vernietigd wordt. Met elke kogel, obus of bom die op de stad valt, voel je het leed van de havenstad zelf, en vervolgens haar inwoners. Dit alles zorgt ervoor dat de bewegingsruimte van de Oekraïners, en voornamelijk Chernov, verkleint, wat zich vertaalt in de beelden die alsmaar meer vanaf een punt kunnen gefilmd worden. ’20 Days in Mariupul’ vat samen wat geen andere documentaire kan, de mentale en fysieke claustrofobie die inwoners van een stad voelen in oorlogstijd.

Nick Majchrowicz

Waardering: 4.5

Speciale vertoning: IDFA 2023
Uitzending op: maandag 19 februari, 22.20 uur, VPRO, NPO 2 en NPO Start/Plus