Mr. Nobody Against Putin (2025)

Regie: David Borenstein, Pavel Talankin | 90 minuten | documentaire

Na het zien van de documentaire ‘Mr. Nobody Against Putin’ blijf je achter met de vraag “wat heb je nu eigenlijk gezien?” Het is niet echt een goed onderbouwde documentaire die een breed overzicht geeft van hoe de militarisering van het lager- en middelbaar onderwijs in Rusland zich met grote stappen een weg baant door de scholen. Wat je wel hebt gezien is hoe die militarisering in de school waar Pavel Talankin leraar is wordt ingevoerd. Hoe leraren en leden van de Wagner-groep alle kinderen, ook de allerjongste, hersenspoelen met informatie over het leger en over Rusland. Hoe kinderen worden gedrild en geestelijk worden voorbereid op de unieke traditionele waarden en over de rol van Rusland in de wereld. Voor veel leraren werd dit kennelijk teveel, naar verluidt namen in 2023 200.000 leraren hun ontslag.

De vergelijking tussen de door Poetin opgerichte jeugdorganisatie en de Hitlerjugend is makkelijk gemaakt. Vandaag de dag weten we dat de Hitlerjugend het voorportaal was voor de Duitse jeugd van de Duitse legers die Europa zouden overlopen. In Rusland zal het niet anders zijn. De Russische oorlogsmachine heeft soldaten nodig die door de vleesmolen kunnen worden gehaald. Hoewel de schattingen sterk uiteenlopen ligt het aantal slachtoffers onder de Russische soldaten in de oorlog tegen Oekraïne ergens tussen de 100.000 en 250.000. Dat laatste getal betreft overigens de verliezen, doden en gewonden.

‘Mr. Nobody Against Putin’ laat op de schaal van één school zien, hoe de kinderen daarop worden voorbereid. In de documentaire wordt zelfs afscheid genomen van een paar leerlingen die daadwerkelijk worden opgeroepen en die, in tegenstelling tot Poetins bewering dat dienstplichtigen niet naar het front worden gestuurd, daar toch terechtkomen en sterven.

Pavel Talankin (Pasha) is evenementencoördinator en videograaf van zijn school Karabash nr. 1. Karabash is een klein stadje met circa 10.000 inwoners dat diep verscholen ligt in het Oeralgebergte in Rusland. Met het nodige cynisme introduceert Pasha zijn stadje als een stad die wereldberoemd is omdat de UNESCO het ooit benoemd heeft als de meest giftige plek op aarde (de gemiddelde levensverwachting is 38 jaar…). Deze ‘faam’ dankt het stadje aan de kopersmelterij die de bron is van al het kwaad. Na enig gegoogle schrik je daar als kijker misschien nog wel meer van dan van de documentaire, maar dit terzijde.

Pasha’s rustige leventje aan de school verandert drastisch na 24 februari 2022, de dag van het begin van de oorlog die Rusland begint tegen Oekraïne. Poetin noemde dit een speciale militaire operatie die slechts enkele dagen zou duren. Het markeert het begin in het onderwijs van wat eufemistisch genoemd wordt : een patriottisch curriculum. Het is een onderwijsprogramma met als sterke component de patriottische waarden van Rusland. Te beginnen met een wekelijks vast onderdeel: de presentatie van de Russische vlag in aanwezigheid van alle leerlingen van de school.

Pasha filmt alles om het naar Moskou te sturen als bewijs van de deelname van de school aan dit patriottische curriculum. Alle scholen moeten een onderdeel invoeren in het lesprogramma dat heet: Gesprekken over belangrijke zaken. De bedoeling daarvan is om nationale eenheid, vaderlandsliefde en traditionele waarden te bevorderen bij de leerlingen van alle scholen. De hier gebruikte terminologie is van de Russische overheid.

Als videograaf van de school heeft Pasha zo de gelegenheid deze fundamentele veranderingen in het Russische onderwijs vast te leggen. Al gauw klagen de leraren dat het nieuwe lesprogramma teveel tijd inneemt en dat de gewone lesonderdelen niet meer goed kunnen worden gegeven. Gevolg: lagere cijfers. Er zijn natuurlijk leraren die hier moeite mee hebben, maar andere leraren gaan met groot enthousiasme met het nieuwe lesprogramma aan de gang.

Zo verzamelt Pasha bijna anoniem en legaal zijn materiaal. Dat hij het via een versleutelde telefoon aan de Deense regisseur David Borenstein stuurt is natuurlijk wel illegaal, maar gaat onopgemerkt lang door. Pasha heeft besloten om het spel voorlopig mee te spelen. Het levert hem prachtig materiaal op onder andere van pro-oorlog demonstraties en marcherende kinderen in de gangen van de school. David Borenstein maakt er in Denemarken, op aanwijzingen van Pasha deze prachtige documentaire van.

David Borenstein is een documentairemaker uit Kopenhagen, Denemarken. Hij won verschillende grote prijzen op bekende filmfestivals. Hij heeft enige ervaring met dictatoriale regimes, gezien zijn jarenlange verblijf in China tijdens de COVID-pandemie. Met ‘Mr. Nobody Against Putin’ won hij ook verschillende prijzen onder anderen die van het Sundance Film Festival in 2025, waar hij een Special Jury Award won. De documentaire was ook te zien op het Haagse Movies that Matter Festival in 2025.

‘Mr. Nobody Against Putin’ helpt de kijker zeker om beter te begrijpen hoe er over ‘ons’ en de anderen wordt gesproken in Rusland. Er worden veel onwaarheden over Europa verteld maar ook dat geeft interessante inzichten in het denken van de Russen. Ook wordt de geschiedenis van Oekraïne en Rusland in een Russisch perspectief gezet. Pasha heeft uiteindelijk moeten vluchten naar het westen. Hij kon het niet langer opbrengen om hypocriet mee te doen. Hij moest daarvoor een hoge prijs betalen. Zijn geliefde moeder, overigens een serieuze fan van het systeem, moest hij achterlaten.

Ton IJlstra

Waardering: 4

Bioscooprelease: 15 januari 2026
Speciale vertoning: Movies That Matter Festival 2026