Hoe te verdwijnen (2025)

Regie: Marc Schmidt | 90 minuten | documentaire

Voor ‘Hoe te verdwijnen’ spreekt filmmaker Marc Schmidt mensen die een enorme leegte voelen in hun leven en dat opvullen met een exces. Ook richt Schmidt de camera op zichzelf, specifiek op de relatie die hij met zijn vader had, een open wond. Het resultaat is een ietwat schuchtere en vooral zalvende documentaire over moeilijk benoembare en niet herroepbare pijn in het leven.

Er is Romy, de jonge moeder met boulimia die de kijker, alsof ze het over een ander heeft, tot in detail meeneemt in de eetbuien die haar dagelijkse leven bepalen. Ze meent dat deze exces inmiddels onlosmakelijk met haar identiteit is verbonden. Nochtans heeft ze het redelijk onder controle. Of is het misschien toch andersom? Het zelfdestructieve ritueel laat Schmidt grotendeels buiten beeld. Waar hij vooral de camera onbewogen op richt is de keukentafel vol met half aan gegeten boodschappen in verfomfaaide wikkels. Subtiel op het randje van cliché.

In een steriel witte kamer tast een jonge vrouw in het rond. Ze geniet het volst van de meest witte hoek. Een tijd terug wilde ze tijdens een wintervakantie achteloos niet terugkeren naar de plaats waar ze met haar familie vertoefde. Zomaar uit het niets. Deze episode van haar is omgeven met vaagheden. Het lijkt erop dat ze koos voor een vlucht naar het einde (zou ze zijn doodgevroren?). Ontkenning speelt zondermeer een rol bij excessief gedrag.

Onherkenbaar gemaakt is de motorrijdster die vertelt over haar onverzadigbare zucht naar seks. Zonder poespas verhaalt ze over het zelfdestructieve gedrag van die tijd en mogelijke oorzaken. Alles waar ze toen voor leefde was de verdoving van haar gevoel. Het deed haar problemen even verdwijnen. Interessant is ook de computertechniek om haar identiteit te verhullen. Het zou zomaar een digitale versie van haar kunnen zijn die de verslaving in stand houdt.

Af en toe knikt een geïnterviewde weemoedig over de cameralens heen. Ze blijven het antwoord op de zeer intieme bestaansvragen af en toe schuldig, zijn de weg kwijt in hun gedachten of hebben meer tijd nodig om überhaupt tot een coherent antwoord te komen. Achter de camera blijft Schmidt bij ze en laat ongemakkelijke stiltes zonder veel ongemak toe. Of hij snijdt resoluut naar een ander subject of naar oude beelden van zijn vader die onverstoorbaar aan het werk is in zijn atelier. Bijkomstig heeft de staccato montage iets weg van een gebroken leven of een angstige droom. Dit verheft de som maar maakt delen ook soms licht irriterend ongrijpbaar.

Speciale aandacht gaat uit naar zeilster Christa ten Brinke (enige bij voor- en achternaam genoemd) die vertelt over de moeilijke band met haar moeder. Ze weet nog altijd niet of dit de enorme drang opstuwt om de oceaan op te varen, waar Romy zonder eind of begin rond dobbert of woest door elkaar wordt geschud. Uit wanhoop schreeuwt ze het soms uit tijdens haar videodagboek aan boord. Ze wil dan zo snel mogelijk weer vasteland onder het onstabiele gestel.

Helaas lost de leegte in Christa niet zomaar op door naar het einde van de wereld te varen. Je lichaam, het gevoel daarin, neem je overal mee. Daarin zit die onbegrensde leegte. Het is bij haar dat Schmidt tot een persoonlijke ontboezeming komt over zijn lichaam, ooit een stuk van de zelfdestructieve vader. Na deze ietwat merkwaardige apotheose is ‘Hoe te verdwijnen’ weer al over, maar het leren leven met alles consumerende leegte natuurlijk niet.

Roy van Landschoot

Waardering: 3.5

Bioscooprelease: 9 januari 2025
Speciale vertoning: Nederlands Film Festival 2025